تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٢٨٢

روشنترين دليل اختيار

روشنترين دليل اختيار

روشنترين دليل اختيار

ما در اين باره يك استدلال براى اختيار بيان مىكنيم كه براى خود اين جانب جلوه كرده قانع ساخته است ، و مطالعه كنندهء محترم خود با انديشهء همه جانبه در اين باره به تفكر خواهد پرداخت ، دليلى كه مرا قانع ساخته است كه در انسان نيرويى يا حالتى به عنوان اختيار وجود دارد ، يا به طور عموم انسان مىتواند بعضى از كارها را اختيارا انجام دهد ، به قرار ذيل است :

تصور فرماييد كه من يك تابلوى بسيار زيبايى دارم كه فوق العاده آن را مىخواهم و به هيچ وجه حاضر نيستم آن را از دست بدهم ، و به عبارت كلى هيچ يك از عوامل معمولى كه ممكن است انگيزهء فروش يا از دست دادن اين تابلوى مفروض بوده باشد ، نمىتواند مرا وادار نمايد كه اين تابلو را در مرتبهء شديدترين اراده مىخواهم .

اكنون فرض كنيد يك حادثه بسيار با اهميتى روى داده است ، اين حادثه با جان من بازى مىكند ، مثلًا محتاج به عمل جراحى شده‌ام كه اگر اين عمل را انجام ندهم براى من خطر جانى خواهد داشت ، پولى را كه براى اين عمل بايستى بپردازم ندارم ، فقط قيمت اين تابلوست كه مىتواند اين پول را براى من فراهم بسازد ، در اين فرض روش عقل و انديشه و وجدان همگى دست به هم داده مرا وادار به فروش تابلوى مفروض مىسازند ، و اگر خواستن تابلوى مزبور به مرتبهء بيمارى روانى نرسيده باشد ، بدون شك تابلو را فروخته ، اقدام به عمل جراحى خواهم كرد .

تا اينجا مثال بسيار روشن است ، اكنون مىتوانيم وضع خواست تابلو را كه پيش از رويداد عمل جراحى در من وجود داشت مورد مطالعه قرار بدهيم ، مىدانيم كه با اين رويداد ، خواست تابلو در من از بين نرفته و نمرده است ، بلكه تحت فشار ارادهء دوم كه عبارت است از خواستن عمل جراحى قرار گرفته ، روح مرا شكنجه مىدهد ، يعنى به اصطلاح