تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٢٦٩

مكرر كردن مريدان كه خلوت را بشكن

مكرر كردن مريدان كه خلوت را بشكن

مبحث در فلسفه يكى از مسائل بسيار مهم به شمار مىرود كه مىگويند : كيفيتها و كميتها ساختهء حواس و ادراكات ما مىباشد . و ما در مورد خود در آينده بحث مشروحى در اين باره خواهيم داشت .

ولى امواج و نمودهاى حيات درونى ، هشيارى واقعى و مستى ، و بالاخره غوطه خوردن در درياى عظمت الهى است . و تا كسى در اين انديشه هاى زود گذر مادى به سر مىبرد ، بدون شك از آن مستى كه عين هشيارى است محروم خواهد بود .

مكرر كردن مريدان كه خلوت را بشكن

( ( 578 ) ) جمله گفتند اى حكيم رخنه جو

اين فريب و اين جفا با ما مگو

ما اسيرانيم تا كى زين فريب

بىدل و جانيم چندين اين عتيب ( 1 )

چون پذيرفتى تو ما را ز ابتدا

مرحمت كن همچنين تا انتها

ضعف و عجز و فقر ما دانسته اى

درد ما را هم دوا دانسته اى

( ( 579 ) ) چار پا را قدر طاقت بار نه

بر ضعيفان قدر قوت كار نه

( ( 580 ) ) دانهء هر مرغ اندازهء ويست

طعمهء هر مرغ انجيرى كيست ؟

( ( 581 ) ) طفل را گر نان دهى بر جاى شير

طفل مسكين را از آن نان مرده گير

( ( 582 ) ) چون كه دندانها بر آرد بعد از آن

هم به خود گردد دلش جوياى نان

( ( 583 ) ) مرغ پر نارسته چون پران شود

لقمهء هر گربهء دران شود

( ( 584 ) ) چون بر آرد پر ببرد او به خود

بىتكلف بىصفير نيك و بد

( ( 585 ) ) ديو را نطق تو خامش مىكند

گوش ما را گفت تو هش مىكند

( ( 586 ) ) گوش ما هوش است چون گويا تويى

خشك ما بحر است چون دريا تويى

( ( 587 ) ) با تو ما را خاك بهتر از فلك

اى سماك از تو منور تا سمك

( 1 ) عتيب براى ضرورت شعر با وزن مزبور گفته شده است . .