تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٤

مطلب نهم - ارزيابى كارى كه در اين كتاب انجام گرفته است

( ( 20 ) ) گر بريزى بحر را در كوزه اى

چند گنجد قسمت يك روزه اى

( ( 21 ) ) كوزهء چشم حريصان پر نشد

تا صدف قانع نشد پر درّ نشد

( ( 22 ) ) هر كه را جامه ز عشقى چاك شد

او ز حرص و عيب كلى پاك شد

( ( 23 ) ) شاد باش اى عشق خوش سوداى ما

اى طبيب جمله علتهاى ما

( ( 24 ) ) اى دواى نخوت و ناموس ما

اى تو افلاطون و جالينوس ما

( ( 25 ) ) جسم خاك از عشق بر افلاك شد

كوه در رقص آمد و چالاك شد

( ( 26 ) ) عشق جان طور آمد عاشقا

طور مست و خرّ موسى صعقا

سرّ پنهانست اندر زير و بم

فاش اگر گويم جهان بر هم زنم

آن چه نى مىگويد اندر اين دو باب

گر بگويم من جهان گردد خراب

( ( 27 ) ) با لب دمساز خود گر جفتمى

همچو نى من گفتنىها گفتمى

( ( 28 ) ) هر كه او از هم زبانى شد جدا

بىنوا شد گر چه دارد صد نوا

( ( 29 ) ) چون كه گل رفت و گلستان در گذشت

نشنوى ز ان پس ز بلبل سر گذشت

چون كه گل رفت و گلستان شد خراب

بوى گل را از كه جوييم ؟ از كلاب

( ( 30 ) ) جمله معشوق است و عاشق پرده اى

زنده معشوق است و عاشق مرده اى

( ( 31 ) ) چون نباشد عشق را پرواى او

او چو مرغى ماند بىپرواى او

پرّ و بال ما كمند عشق اوست

موكشانش مىكند تا كوى دوست

( ( 32 ) ) من چگونه هوش دارم پيش و پس ؟

چون نباشم نور يارم پيش و پس

نور او در يمن و يسر و تحت و فوق

بر سر و بر گردنم چون تاج و طوق

( ( 33 ) ) عشق خواهم كاين سخن بيرون بود

آينه غمّاز نبود چون بود ؟

( ( 34 ) ) آينه ت دانى چرا غمّاز نيست ؟

ز انكه زنگار از رخش ممتاز نيست

آينه كز زنگ آلايش جداست

بر شعاع نور خورشيد خداست

رو تو زنگار از رخ او پاك كن

بعد از آن ، آن نور را ادراك كن

اين حقيقت را شنو از گوش دل

تا برون آيى به كلى ز آب و گل

فهم اگر داريد جان را ره دهيد

بعد از آن از شوق ، پا در ره نهيد