تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٢٤٩

تفسير ابيات

جان و دل را طاقت اين جوش نيست

با كه گويم ؟ در جهان يك گوش نيست

اگر مردم گوش شنوا داشتند ، به طور لزوم ديدهء حق بين هم داشتند ولى چه بايد كرد ؟ گوش مردم از نعره هاى مستانهء شهوت پرستى پر است او چگونه بشنود صدايى را كه از اعماق جان هستى طنين مىاندازد ؟ اگر انسانها مىتوانستند اين حقيقت را درك كنند كه در جهان لطيف و ظريفى زندگى مىكنند ، و اگر مىفهميدند كه ريزش فيض خداوندى بر اين جهان چگونه دائمى و لحظه به لحظه است ، در آن موقع درك مىكردند كه خداوندى كه جماد را تبديل به جان آدمى مىكند ، همان خدا كيميا سازى است كه قدرت هر گونه فعاليت در هر موجودى براى او وجود دارد .

سپس يك مسئلهء با اهميت ديگرى را متذكر مىشود كه در روش زندگانى انسانى شايد عالىترين مسئله است ، و بدون توجه به آن ، تمام مساعى انسانى بىهوده و بىثمر خواهد بود . اين مسئله مىگويد :

بر آستان جانان گر سر توان نهادن

گلبانگ سر بلندى بر آسمان توان زد

اين مسئله مىگويد :

در آستان معشوق از آسمان مينديش

كز اوج سربلندى افتى به خاك پستى

اين مسئله مىگويد :

تا جان به تن به بينى مشغول كار او شو

هر قبله‌اى كه بينى بهتر ز خود پرستى

هستى با عظمت خداوندى قابل قياس با هستى ساير موجودات نمىباشد ولى اين به آن معنا نيست كه ساير موجودات هستى ، ندارند ، بلكه هستى آنها در مقابل هستى خداوند آن چنان ناچيز است كه موجوديت كالبد مادى ما در مقابل روح با آن عظمت خيره كننده اش .

اين بحث از عميقترين مباحث فلسفه و عرفان است كه در مثنوى بارها