تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ٢٢٦

تخليط وزير در احكام و انجيل و مكر آن

( ( 487 ) ) جز پشيمانى نباشد ريع او

جز خسارت پيش نارد بيع او

( ( 488 ) ) آن ميسر نبود اندر عاقبت

نام او باشد معسّر عاقبت

( ( 489 ) ) تو معسّر از ميسّر باز دان ( 1 )

عاقبت بنگر جمال اين و آن

( ( 490 ) ) در يكى گفته كه استادى طلب

عاقبت بينى نيايى در حسب

چشم بر سر او ندارد اختلاف

دور شو تا يا بى از حق ائتلاف

( ( 491 ) ) عاقبت ديدند هر گون امّتى

لاجرم گشتند اسير زلَّتى

( ( 492 ) ) عاقبت ديدن نباشد دست باف

ور نه مىبودى ز ديدنها خلاف

( ( 493 ) ) در يكى گفتا كه استا هم تويى

ز انكه استا را شناسا هم تويى

( ( 494 ) ) مرد باش و سخرهء مردان مشو

رو سر خود گير و سر گردان مشو

( ( 495 ) ) در يكى گفته كه اين جمله تويى

مىنگنجد در ميان ما دوئى

اين همه آغاز ما آخر يكيست

هر كه او دو بيند احول مرد كيست

( ( 496 ) ) در يكى گفته كه صد يك چون بود

اين كه انديشد مگر مجنون بود

( ( 497 ) ) هر يكى قوليست ضد همديگر

چون يكى باشد بگو زهر و شكر

در معانى اختلاف و در صور

روز و شب بين خار و گل سنگ و گهر

( ( 498 ) ) تا ز زهر و از شكر در نگذرى

كى تو از گلزار وحدت بو برى ؟

وحدت اندر وحدتيست اين مثنوى

از سمك رو تا سماك اى معنوى ( 2 )

( 1 ) معسر از عسر به معناى دشواريست و در مقابل يسر است كه به معناى آسانى مىباشد .

( 2 ) سمك ماهى ، و گاهى به معناى بنا استعمال مىگردد ، در اين بيت چون در مقابل سماك به كار برده شده است و سماك به معناى آسمان است ، لذا هم به معناى ماهى مىتوان گرفت كه كنايه از زمين است كه دريا در آن قرار دارد ، و هم به معناى بناهاى زمينى و به هر حال در مقابل سماك هميشه در مفهوم پايين استعمال مىشود . .