تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١٨٧

آيه

آيه

( ( 401 ) ) ليك بهر آن كه روز آيند باز

بر نهد بر پايشان بند دراز

( ( 402 ) ) تا كه روزش واكشد ز ان مرغزار

وز چراگاه آردش در زير بار

( ( 403 ) ) كاش چون اصحاب كهف آن روح را

حفظ كردى يا كه كشتى نوح را

( ( 404 ) ) تا از اين توفان بيدارى و هوش

وارهيدى اين ضمير و چشم و گوش ( 1 )

( ( 405 ) ) اى بسا اصحاب كهف اندر جهان

پهلوى تو پيش تو هست اين زمان

( ( 406 ) ) غار با تو يار با تو در سرود

مهر بر چشم است و بر گوشت چه سود

باز دان كز چيست اين رو پوشها ؟

ختم حق بر چشمها و گوشها

آيه

« وَتَحْسَبُهُمْ أَيْقاظاً وَهُمْ رُقُودٌ ، وَنُقَلِّبُهُمْ ذاتَ اَلْيَمِينِ وَذاتَ اَلشِّمالِ وَكَلْبُهُمْ باسِطٌ ذِراعَيْه بِالْوَصِيدِ ، لَوِ اِطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِراراً وَلَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْباً » 18 : 18 ( 2 )

( و اگر تو آن اصحاب كهف را مىديدى ، گمان مىكردى آنان بيدارند ، در صورتى كه آنها بخواب رفته‌اند ، آنها را به راست و به چپ حركت مىداديم ، سگ آنها دو دست خود را در نزديكى همان مغاره دراز كرده بود ، اگر به آنان مطلع مىگشتى و وضع آنها را مىديدى فرار مىنمودى و رعب سرتاسر وجود تو را مىگرفت ) .

« فالِقُ اَلإِصْباحِ وَجَعَلَ اَللَّيْلَ سَكَناً وَاَلشَّمْسَ وَاَلْقَمَرَ حُسْباناً » 6 : 96 . ( 3 )

( خداوندى كه شكافندهء صبح است ، و اوست كه شب را براى آرامش و سكونت ، و آفتاب و ماه را براى محاسبه قرار داده است ) . طلوع و بر آمدن بامداد را شكافتن صبحگاهى نيز مىگويند شاعر معاصر آقاى شهريار مىگويد :

فجر تا سينهء آفاق شكافت

چشم بيدار على خفته نيافت

( 1 ) ضمير درون ، قلب ، و امروز بيشتر در وجدان استعمال مىكنند . .

( 2 ) سوره كهف ، آيه 18 . .

( 3 ) سوره انعام ، آيه 96 . .