تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١٧٤

تلبيس انديشيدن وزير با نصارى و مكر او

( ( 356 ) ) جان دريغم نيست از عيسى و ليك

واقفم بر علم دينش نيك نيك ( 1 )

( ( 357 ) ) حيف آيد مرا كاين دين پاك

در ميان جاهلان گردد هلاك

( ( 358 ) ) شكر يزدان را و عيسى را كه ما

گشته‌ايم اين دين حق را رهنما

( ( 359 ) ) وز جهود وز جهودان رسته ايم

تا به زنّار اين ميان را بسته ايم

( ( 360 ) ) دور دور عيسى است اى مردمان

بشنويد اسرار كيش او به جان

چون شمارندم امين و مقتدا

سر نهندم جمله جويند اعتدا

چون وزير آن مكر را بر شه شمرد

از دلش انديشه را كلَّى ببرد

( ( 361 ) ) كرد با وى شاه آن كارى كه گفت

خلق حيران مانده ز ان راز نهفت

كرد رسوايش ميان انجمن

تا كه واقف شد ز حالش مرد و زن

( ( 362 ) ) راند او را جانب نصرانيان

كرد در دعوت شروع او بعد از آن

چون چنين ديدند ترسايانش زار

مىشدند اندر غم او اشك بار ( 2 )

حال عالم اين چنين است اى پسر

از حسد مىخيزد اينها سر به سر

سپس جلال الدين علت اساسى انحراف از واقعيتها را به طور عالى بيان مىكند . اين انحراف كه باعث اختلافات مىشود ، غير از اختلافات طبيعى است كه معلول عوامل طبيعى مىباشد ، علل و انگيزه هاى اين انحراف عبارتند از ميل و رغبت و خواستن و خشم و ساير فعاليتهاى درونى انسانى ، اين پديده ها هنگامى كه از اعتدال خارج شد ، و انسان نتوانست آنها را مهار كند ، اين مطلق العنان بودن و اين هيجانات باعث پوشيده شدن واقعيات مىگردد .

دريغا ، افراد انسانى با اين كه خود داراى نقص طبيعى هستند ، و از نظر وسايل شناسايىها همواره در كمبود تماس با واقعيات به سر مىبرند ، با اين حال با محدود نكردن خشم و شهوت خود بر اين نقص و بىچارگى مىافزايند .

( 1 ) واقف آگاه . .

( 2 ) ترسا نصرانى . .