تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١٤٨

قياس و تنقيح مناط قطعى

قياس و تنقيح مناط قطعى

( ( 311 ) ) كار بىچون را كه كيفيت نهد ؟

اين كه گفتم هم ضرورت مىدهد

( ( 312 ) ) گه چنين بنمايد و گه ضد اين

جز كه حيرانى نباشد كار دين

( ( 313 ) ) نه چنان حيران كه پشتش سوى اوست

بل چنين حيرت كه غرق و مست دوست

( ( 314 ) ) آن يكى را روى او شد سوى دوست

وين يكى را روى او خود روى دوست

( ( 315 ) ) روى هر يك مىنگر مىدار پاس

بو كه گردى تو ز خدمت رو شناس

( ( 316 ) ) چون بسى ابليس آدم رو كه هست

پس به هر دستى نبايد داد دست

( ( 317 ) ) ز انكه صياد آورد بانگ صفير

تا فريبد مرغ را آن مرغ گير

( ( 318 ) ) بشنود آن مرغ بانگ جنس خويش

از هوا آيد بيابد دام خويش

( ( 319 ) ) حرف درويشان بدزدد مرد دون

تا بخواند بر سليمى ز آن فسون

( ( 320 ) ) كار مردان روشنى و گرمى است

كار دونان حيله و بىشرمى است

( ( 321 ) ) جامهء پشمين از براى كدّ كنند

بو مسيلم را لقب احمد كنند

( ( 322 ) ) بو مسيلم را لقب كذاب ماند

مر محمّد را اولو الاباب ماند

( ( 323 ) ) آن شراب حق ختامش مشگ ناب

باده را ختمش بود گند و عذاب

( ( 263 ) ) كار پاكان را قياس از خود مگير

گر چه باشد در نوشتن شير شير

قياس و تنقيح مناط قطعى

قياس عبارت است از حكم به يك موضوع مطابق حكم موضوع ديگر ، به جهت داشتن اشتراك ميان آن دو .

در اصطلاح اصولى مىگويند : قياس عبارت است از استنباط علت حكم يك موضوع ، و سرايت دادن آن به موضوع ديگرى كه همان علت در آن وجود دارد ، مانند اين كه بگوييم : شراب حرام است ، زيرا مست كننده است ، چون علت حرمت در خوردن