تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١٤٧

حكايت مرد بقال روغن ريختن طوطى در دكان

( ( 299 ) ) زرّ قلب و زر نيكو در عيار ( 1 )

بىمحك هرگز ندانى اعتبار

( ( 300 ) ) هر كه را در جان خدا بنهد محك ( 2 )

هر يقين را باز داند او ز شك

آن چه گفت استفت قلبك ( 3 )

مصطفى

آن كسى داند كه پر بود از وفا

( ( 301 ) ) در دهان زنده خاشاك ار جهد

آن كه آرامد كه بيرونش نهد

( ( 302 ) ) در هزاران لقمه يك خاشاك خرد

چون در آمد حس زنده پى ببرد

( ( 303 ) ) حس دنيا نردبان اين جهان

حس عقبى نردبان آسمان

( ( 305 ) ) صحت اين حس ز معمورى تن

صحت آن حس ز تخريب بدن

( ( 306 ) ) شاه جان مر جسم را ويران كند

بعد ويرانيش آبادان كند

اى خنك جانى كه بهر عشق و حال

بذل كرد او خان و مال و ملك و مال

( ( 307 ) ) كرد ويران خانه بهر گنج زر

وز همان گنجش كند معمورتر

( ( 308 ) ) آب را ببريد جو را پاك كرد

بعد از آن در جو روان كرد آب خورد

( ( 309 ) ) پوست را بشكافت پيكان را كشيد

پوست تازه بعد از آنش بر دميد

( ( 310 ) ) قلعه ويران كرد از كافر ستد

بعد از آن بر ساختش صد برج و سد

( 1 ) عيار اندازه و مقياس و در فلزات قيمتى ، تقريباً عبارت است از چند در چند ، مثلًا مىگوييم : اين طلا از عيار هيجده است ، يعنى به اندازهء هيجده در بيست و چهار طلاى خالص است . .

( 2 ) محك سنگى كه خالص و مغشوش بودن طلا را نشان مىدهد . .

( 3 ) استفت ، امر از فتوى است . يعنى در هنگام تحير در تشخيص واقعيتها از قلب خود فتوى بگير ، يعنى معلوماتى كه در درون ذخيره كرده‌اى با روشنايى انسانى كه در آنها آميخته شود ، يك روشن بينى خاصى در درون انسان ايجاد مىگردد كه ممكن است واقعيت را كاملًا روشن بسازد . گاهى اين گونه ادراك را استشمام هم مىگويند . مثلًا مىگوييم : فلان شخص شمّ قضايى خوبى دارد و فلان شخص استشمام سياسىاش خوب است . . . اين گونه درك گاهى به عنوان حدس و گاهى به عنوان روشن بينى و شهود نمودار مىگردد . .