تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١٤٦

حكايت مرد بقال روغن ريختن طوطى در دكان

( ( 279 ) ) زين عصا تا آن عصا فرق است ژرف

زين عمل تا آن عمل راهى شگرف

( ( 280 ) ) لعنة الله اين عمل را در قفا

رحمة الله آن عمل را در وفا

( ( 281 ) ) كافران اندر مرى ( 1 )

بوزينه طبع

آفتى آمد درون سينه طمع

( ( 282 ) ) هر چه مردم مىكند بوزينه هم

آن كند گر مرد بيند دم به دم

( ( 283 ) ) او گمان برده كه من كردم چو او

فرق را كى داند آن استيزه جو

( ( 284 ) ) اين كند از امر و آن بهر ستيز

بر سر استيزه رويان خاك بيز

( ( 285 ) ) آن منافق با موافق در نماز

از پى استيزه آيد در نياز

( ( 286 ) ) در نماز و روزه و حج و زكات

با منافق مؤمنان در برد و مات

( ( 287 ) ) مؤمنان را برد باشد عاقبت

با منافق مات اندر آخرت

( ( 288 ) ) گر چه هر دو بر سر يك بازيند

ليك با هم مروزى و رازيند

( ( 289 ) ) هر يكى سوى مقام خود رود

هر يكى بر وفق نام خود رود

( ( 290 ) ) مؤمنش گويند جايش خوش شود

ور منافق ، تند و پر آتش شود

( ( 291 ) ) نام او محبوب از ذات وى است

نام اين مبغوض از آفات وى است

( ( 292 ) ) ميم و واو و ميم و نون تشريف نيست

لفظ مؤمن جز پى تعريف نيست

( ( 293 ) ) گر منافق خوانيش اين نام دون

همچو كژدم مىخلد در اندرون

( ( 294 ) ) گر نه آن نام اشتقاق دوزخيست

پس چرا در وى مذاق دوزخيست ؟

( ( 295 ) ) زشتى اين نام بد از حرف نيست

تلخى آن آب بحر از ظرف نيست

( ( 296 ) ) حرف ظرف آمد در او معنى چو آب

بحر معنا عنده امّ الكتاب

( ( 297 ) ) بحر تلخ و بحر شيرين هم عنان

در ميانشان برزخ لا يبغيان ( 2 )

( ( 298 ) ) وان كه اين هر دو ز يك اصلى روان

در گذر زين هر دو رو تا اصل آن

( 1 ) مرى به معناى جدال و خود نشان دادن است . .

( 2 ) برزخ لا يبغيان ، يعنى حد متوسطى وجود دارد كه نمىگذارد آن دو دريا در هم آميخته گردند . .