تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١٤٥

حكايت مرد بقال روغن ريختن طوطى در دكان

( ( 263 ) ) كار پاكان را قياس از خود مگير

گر چه باشد در نوشتن شير شير

( ( 264 ) ) جمله عالم زين سبب گمراه شد

كم كسى ز ابدال حق آگاه شد ( 1 )

( ( 265 ) ) همسرى با انبياء برداشتند

اولياء را همچو خود پنداشتند

( ( 266 ) ) گفته اينك ما بشر ايشان بشر

ما و ايشان بستهء خوابيم و خور

( ( 267 ) ) اين ندانستند ايشان را عمى ( 2 )

هست فرقى در ميان بىمنتها

( ( 268 ) ) هر دو گون زنبور خوردند از محل

ليك شد ز ان نيش و زين ديگر عسل

( ( 269 ) ) هر دو گون آهو گيا خوردند و آب

زين يكى سرگين شد و ز ان مشك ناب

( ( 270 ) ) هر دو نى خوردند از يك آب خور

اين يكى خالى و آن پر از شكر

( ( 271 ) ) صد هزاران اين چنين اشباه بين

فرقشان هفتاد ساله راه بين

( ( 272 ) ) اين خورد گردد پليدى زو جدا

و آن خورد گردد همه نور خدا

( ( 273 ) ) اين خورد زايد همه بخل و حسد

آن خورد آيد همه نور احد

( ( 274 ) ) اين زمين پاك است و آن شوره است و بد

اين فرشته پاك و آن ديو است و دد

( ( 275 ) ) هر دو صورت گر به هم ماند رواست

آب تلخ و آب شيرين را صفاست

( ( 276 ) ) جز كه صاحب ذوق كه اشناسد بياب ( 3 )

او شناسد آب خوش از شوره آب

جز كه صاحب ذوق كه اشناسد طعوم

شهد را ناخورده كى داند ز موم ؟

( ( 277 ) ) سحر را با معجزه كرده قياس

هر دو را بر مكر بنهاده اساس

( ( 278 ) ) ساحران با موسى از استيزه را

بر گرفته چون عصاى او عصا

( 1 ) ابدال و بدلاء اشراف و در اصطلاح عرفان به اولياء الله مىگويند . .

( 2 ) عمى كورى . .

( 3 ) ذوق چشيدن و در مسائل معنوى به معناى روحى و قلبى است ، مثلًا مىگويند : فلان كس ذوق عرفانى دارد ، مقصود اين است كه آن شخص دريافت درونى در بارهء ادبيات يا عرفان دارد ، و اين كه گفته نمىشود فلان شخص ادبيات يا عرفان را مىبيند ، براى اين است كه ديدن غير از دريافت درونى است ، زيرا در دريافت درونى گويى موضوع دريافت شده ، با درون دريابنده نوعى اتحاد پيدا مىكند . .