تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١٣٢

در بيان آن كه كشتن مرد زرگر به اشارهء الهى بود نه به خيال باطل

در بيان آن كه كشتن مرد زرگر به اشارهء الهى بود نه به خيال باطل

در بيان آن كه كشتن مرد زرگر به اشارهء الهى بود نه به خيال باطل

( ( 222 ) ) كشتن آن مرد با دست حكيم

نى پى اميد بود و نى ز بيم

( ( 223 ) ) او نكشتش از براى طبع شاه

تا نيامد امر و الهام از إله ( 1 )

( ( 224 ) ) آن پسر را كش خضر ببريد حلق ( 2 )

سرّ آن را درنيابد عام خلق

( ( 225 ) ) آن كه از حق يابد او وحى و خطاب

هر چه فرمايد بود عين صواب ( 3 )

( 1 ) الهام توجه انسان بدون مقدمات منطقى به يك واقعيت الهام در مقابل حدس است ، زيرا حدس نيز انتقال به يك مجهول و حل آن است بدون مقدمات ظاهرى معمولى ، ولى پس از انكشاف واقع ، طبيعى بودن خود را آشكار مىسازد . .

( 2 ) خضر كه جلال الدين بارها نام او را در مثنوى برده است به نظر گروهى از دانشمندان اسلامى از پيامبران است ولى به نظر بعضى ديگر از اولياء الله است . ثبت صحيح اين كلمه با سكون ضاد است ولى جلال الدين براى تنظيم شعر در موارد زيادى با كسر به كار برده است . .

( 3 ) وحى عبارت است از انعكاس كلام خداوندى يا ساير خواسته هاى او در قلب پيامبران و در بارهء امكان و كيفيت آن مباحث زيادى وجود دارد كه ما در آينده به طور اختصار بررسى خواهيم كرد . و يك معناى عمومىتر دارد كه به انعكاس خواستهء خداوند در درون جاندار اطلاق مىگردد ، و به اين معناست كه خداوند مىفرمايد : « و او حينا الى النحل ان اتخذى من الجبال بيوتا » النحل آيهء 68 ( به زنبور عسل وحى كرديم كه در كوه ها براى خود خانه ها بساز ) . . و معناى لغوى آن كه از هر دو معناى گذشته عمومىتر است عبارت است از تلقين و رسانيدن مطلبى مخصوص به موجود ديگر ، و به همين معناى لغوى است كه خداوند مىفرمايد : « ان الشياطين ليوحون الى اوليائهم ليجادلوكم » . الانعام آيهء 121 ( شيطان به دوستان خود وحى مىرساند كه با شما به جدال بپردازند . ) .