تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١٢٢

دريافتن آن طبيب الهى رنج كنيزك را و به شاه وانمودن

دريافتن آن طبيب الهى رنج كنيزك را و به شاه وانمودن

دريافتن آن طبيب الهى رنج كنيزك را و به شاه وانمودن

آن حكيم مهربان چون راز يافت

صورت رنج كنيزك باز يافت

( ( 182 ) ) بعد از آن برخاست عزم شاه كرد ( 1 )

شاه را ز ان شمه‌اى آگاه كرد ( 2 )

شاه گفت اكنون بگو تدبير چيست ؟

در چنين غم موجب تأخير چيست ؟

( ( 183 ) ) گفت تدبير آن بود كان مرد را

حاضر آريم از پى اين درد را

قاصدى بفرست كاخبارش كنند

طالب اين فضل و ايثارش كنند ( 3 )

( ( 184 ) ) مرد زرگر را بخوان از شهر دور

با زر و خلعت بده او را غرور

چون ببيند سيم و زر آن بىنوا

بهر زر گردد ز خان و مان جدا ( 4 )

زر خرد را واله و شيدا كند ( 5 )

خاصه مفلس را ( 6 )

كه خوش رسوا كند

زر اگر چه عقل مىآرد و ليك

مرد عاقل يابد او را نيك نيك

( 1 ) عزم قصد جدى و تصميم . .

( 2 ) شمه مقدار . .

( 3 ) ايثار مقدم داشتن ديگرى بر خود . در قرآن مجيد مىفرمايد : « وَيُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ » انسانى 21 - 29 59 : 9 ( ديگران را بر خود مقدم مىدارند اگر چه خود مستمند بوده باشند ) و به معناى مطلق بخشش هم به كار مىرود . .

( 4 ) خان و مان دودمان . .

( 5 ) شيدا واله ، حيران ، كاليوه . .

( 6 ) مفلس فقير و بىنوا و بىچيز . . بيت هشتم زر خرد را واله شيدا كند * خاصه مفلس را خوش رسوا كند تقريباً ضرب المثل است . . در عرف معمولى مىگويند : ثروت اختيار و شخصيت فلان را ربوده است . .