تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١١٦

خلوت طلبيدن طبيب از پادشاه جهت دريافتن مرض كنيزك

خلوت طلبيدن طبيب از پادشاه جهت دريافتن مرض كنيزك

خلوت طلبيدن طبيب از پادشاه جهت دريافتن مرض كنيزك

چون حكيم از اين سخن آگاه شد

وز درون هم داستان شاه شد

( ( 144 ) ) گفت اى شه خلوتى كن خانه را

دور كن هم خويش و هم بيگانه را

( ( 145 ) ) كس ندارد گوش در دهليزها

تا بپرسم از كنيزك چيزها

خانه خالى كرد شاه و شد برون

تا بپرسد از كنيزك او فسون ( 1 )

( ( 146 ) ) خانه خالى ماند و يك ديّار نه

جز طبيب و جز همان بيمار نه

( ( 147 ) ) نرم نرمك گفت شهر تو كجاست ؟

كه علاج اهل هر شهرى جداست

( ( 148 ) ) و اندر آن شهر از قرابت كيستت ؟

( 2 )

خويشى و پيوستگى با چيستت ؟

( ( 149 ) ) دست بر نبضش نهاد و يك به يك

باز مىپرسيد از جور فلك

( ( 150 ) ) چون كسى را خار در پايش خلد

پاى خود را بر سر زانو نهد

( ( 151 ) ) وز سر سوزن همىجويد سرش

ور نيايد مىكند با لب ترش

( ( 152 ) ) خار در پا شد چنين دشوار ياب

خار در دل چون بود واده جواب ؟

( ( 153 ) ) خار دل را گر بديدى هر خسى

كى غمان را راه بودى بر كسى

( ( 154 ) ) كس به زير دم خر خارى نهد

خر نداند دفع آن بر مىجهد

( ( 156 ) ) خر ز بهر دفع خار از سوز درد

جفته مىانداخت صد جا زخم كرد

آن لگد كى دفع خار او كند ؟

حاذقى بايد كه بر مركز تند

( ( 155 ) ) بر جهد آن خار محكمتر كند

عاقلى بايد كه خارى بر كند

( ( 157 ) ) آن حكيم خارچين استاد بود

دست مىزد جا به جا مىآزمود

( 1 ) افسون معانى متعددى دارد ، آن چه كه متناسب با ابيات فوق است پديدهء نهانى است كه در ظاهر ديده نمىشود ، و ممكن است در ابيات فوق به معناى افسانه باشد يعنى خانه را پادشاه خالى كرد تا طبيب داستان بيمارى او را بپرسد . .

( 2 ) قرابت خويشاوندى . .