تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١٠٦

بردن پادشاه طبيب غيبى را بر سر آن بيمار رنجور

( ( 129 ) ) كل شىء قاله غير المفيق

ان تكلف او تصلف ( 1 )

لا يليق ( 2 )

هر چه مىگويد موافق چون نبود

چون تكلف نيك نالايق نبود

( ( 130 ) ) من چه گويم يك رگم هشيار نيست

شرح آن يارى كه او را يار نيست

خود ثنا گفتن ز من ترك ثناست

كاين دليل هستى و هستى خطاست

( ( 131 ) ) شرح اين هجران و اين خون جگر

اين زمان بگذار تا وقت دگر

( ( 132 ) ) قال اطعمنى فانى جائع

فاعتجل فالوقت سيف قاطع ( 3 )

( ( 133 ) ) صوفى ابن الوقت باشد اى رفيق

نيست فردا گفتن از شرط طريق

( 1 ) تصلف تكبر و ادعاى ما فوق واقعيت . .

( 2 ) 129 كل شىء قاله غير المفيق * ان تكلف او تصلف لا يليق ( هر چيزى را كه انسان در حال ناهشيارى و ناخود آگاهى بگويد ، در بارهء او چيزى نمىتوان داورى كرد ، در اين باره تكلف و تصنع و ادعاهاى خلاف واقعيت شايسته نيست ) . . مفيق از ماده افاقه است كه به معناى بيدارى و هوشيارى است . . كل با فتحه كاف و تشديد لام كند شدن ، ركود ، ثقل ، توقف ، شاعر مىگويد : فيك يا اعجوبة الكون غدا الفكر كليلا أنت حيرت ذوى اللب و بلبلت العقولا ( در بارهء تو اى شگفت انگيزترين حقيقت هستى ، فكر انسانى كند مىشود تو انسان عاقل را متحير ساختى و عقول بشرى را به اضطراب انداختى ) . . تكلف خود را به زحمت انداختن و در صدد اثبات چيزى بر آمدن كه ما فوق توانايى معمولى است . .

( 3 ) گفت : غذايم بده زيرا من گرسنه‌ام : شتاب كن كه زمان مانند شمشير بران مىگذرد . .