تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — الجزء ١، الصفحة ١٠٣

بردن پادشاه طبيب غيبى را بر سر آن بيمار رنجور

بردن پادشاه طبيب غيبى را بر سر آن بيمار رنجور

بردن پادشاه طبيب غيبى را بر سر آن بيمار رنجور

( ( 101 ) ) چون گذشت آن مجالس و خوان و كرم

دست او بگرفت و برد اندر حرم

( ( 102 ) ) قصهء رنجور و رنجورى بخواند

بعد از آن در پيش رنجورش نشاند

( ( 103 ) ) رنگ روى و نبض و قاروره بديد

هم علاماتش هم اسبابش شنيد ( 1 )

( ( 104 ) ) گفت هر دارو كه ايشان كرده اند

آن عمارت نيست ويران كرده اند

( ( 105 ) ) بىخبر بودند از حل درون

استعيذ اللَّه مما يفترون

( ( 106 ) ) ديد رنج و كشف شد بر وى نهفت

ليك پنهان كرد و با سلطان نگفت

( ( 107 ) ) رنجش از صفرا و از سودا نبود

بوى هر هيزم پديد آيد ز دود

( ( 108 ) ) ديد از زاريش كو زار دل است

تن خوش است و او گرفتار دل است

( ( 109 ) ) عاشقى پيداست از زارى دل

نيست بيمارى چو بيمارى دل

( ( 110 ) ) علت عاشق ز علتها جداست

عشق اصطرلاب اسرار خداست ( 2 )

( ( 111 ) ) عاشقى گر زين سر و گر ز ان سر است

عاقبت ما را بدان شه رهبر است

( ( 112 ) ) هر چه گويم عشق را شرح و بيان

چون به عشق آيم خجل گردم از آن

( ( 113 ) ) گر چه تفسير زبان روشنگر است

ليك عشق بىزبان روشنتر است

( ( 114 ) ) چون قلم اندر نوشتن مىشتافت

چون به عشق آمد قلم بر خود شكافت

چون سخن در وصف اين حالت رسيد

هم قلم بشكست و هم كاغذ دريد

( ( 115 ) ) عقل در شرحش چو خر در گل بخفت

شرح عشق و عاشقى هم عشق گفت

( ( 116 ) ) آفتاب آمد دليل آفتاب

گر دليلت بايد از وى رو متاب

( 1 ) قاروره شيشه‌اى كه ظرفيت مايعات را دارد ، مانند شيشهء شربت و دوا و غير ذلك و اصطلاحاً بر شيشهء گفته مىشود كه ادرار مريض را در آن معاينه مىكردند . .

( 2 ) اصطرلاب و اسطرلاب آلتى است كه در اندازه گيرى موقعيت و ارتفاع كرات آسمانى به كار مىرفت . .