مجمع الرسائل ( فارسي ) — الصفحة ٢٩٢

9 - سلام نماز و احكام مربوط به آن

( مسأله 919 ) : بهتر آن است كه امام و منفرد تسليم دوم را به طرف

قبله بگويند و ليكن منفرد بايد اشاره كند به گوشه چشم از طرف صدغ ( طرف

پيشانى ) به طرف راست ، و امام بايد اشاره كند به سمت راست و مأموم نيز به

صورت مذكور بايد عمل كند اگر در طرف چپ او شخصى نباشد و اگر در طرف

چپ او شخصى باشد مستحب است كه يك سلام ديگر نيز بگويد چه آن شخص

بالغ باشد و چه مميز ، و با صورت خود به طرف چپ اشاره كند ، و بعضى ديوار

را قائم مقام شخص دانسته‌اند و گفتن سلام مذكور بر اين تقدير نيز بهتر است .

( مسأله 920 ) : اگر مأموم پيش از دو سلام از نماز بيرون نرفته

باشد ( 1 ) به سلام اول ( 2 ) از نماز خارج خواهد شد .

( مسأله 921 ) : اگر نمازگزار لفظ " ورحمة الله وبركاته " را گفته

و فعل منافى هم به عمل آورد و بعد شك كند كه اين " ورحمة الله وبركاته "

را كه گفتم آيا صيغه اول سلام بود يا صيغه آخر آن ، بايد اعتنايى به آن شك

نكند چون فعل منافى انجام داده است ، و اگر فعل منافى انجام نداده باشد بايد

" السلام علينا " را بگويد و يا " السلام عليكم " را و يا هر دو را بگويد

و اگر بعد معلوم شود كه سلام واجب را هم گفته بود اشكالى ندارد .

( مسأله 922 ) : هرگاه شخص قصد وجوب از " السلام عليكم "

داشت و آن را آخر قرار داد و تخيير را نفهميده بود اشكالى ندارد .

( مسأله 923 ) : هرگاه جاهل مقصر هر سه سلام را به قصد وجوب

( 1 ) محمد كاظم طباطبائى : يعنى " السلام علينا " را نگفته باشد . ( 2 ) محمد باقر شيرازى : همانگونه كه گذشت ، خارج شدن كامل به سلام اول ، محل اشكال است .