مجمع الرسائل ( فارسي ) — الصفحة ٠.١٤

مقدمه

و وحدت وجود و عقول عشره ، مشترك در هر سه علم است و در هر كدام از

علوم به مناسبتى مورد بحث قرار مى گيرد .

ب ) : بشر تشريعا و تكوينا در تمام شئون دين و دنيا بر سه گونه است

كه اقسام آن به چند صورت بيان شده است :

يبان اول : بيان مولى الموحدين و امام البلغاء و المتكلمين امير المؤمنين عليه

السلام است كه مى فرمايند : " الناس ثلاثة ، فعالم رباني ومتعلم على سبيل النجاة و

همج رعاع اتباع كل ناعق . . . " ( 1 ) .

بيان دوم : بيان شيخ الطائفة شيخ طوسى در كتاب عده است كه

مى فرمايند : " شخص ناظر يا عالم است و يا مقلد ، و به عبارت ديگر يا عالم است

و يا ظان است و يا شاك با اقسام هر يك از آنها ، و افعال مكلف يا نيكو و

حسن است و يا زشت و قبيح " .

بيان سوم : بيان سوم بيان شيخ انصارى است كه مى فرمايند : " مكلف يا

داراى قطع است و يا داراى ظن است و يا شك " .

بيان چهارم : بيان فخر الفقهاء در كتاب عروة الوثقى وفقهاء پس از

ايشان است كه گويند : " بر مكلف واجب است كه يا مجتهد باشد ، يا مقلد و

يا محتاط " .

بيان پنجم : بيانى است كه به نظر اين كمترين رسيده و بدين صورت

است كه انسان ( * 1 ) يا عالم است و يا ظان است و يا شاك ، كه اقسام شك به

صورت زير مى باشد :

( 1 ) نهج البلاغة فيض الاسلام ، ص 1155 . ( * 1 ) و تفصيل مطالب و ثمرات و تفاوت بين بيانات مذكور و تحقيق آنكه ادله شكوك و امارات آيا مختص به مجتهد است يا اعم از مجتهد و مقلد غير مكلف است ، در محل خود مبين است .