شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٨٨
( ( 994 ) ) عهدها كردند با شير ژيان * كاندرين بيعت نيفتد در زيان
( ( 979 ) ) بد محالى جست كو دنيا بجست * نيك حالى جست كو عقبى بجست
( ( 979 ) ) بد محالى جست كو دنيا بجست * نيك حالى جست كو عقبى بجست
ن 48 20 - ك 22 28
بد محالى : با حالى جناس ناقص دارد . و مصر اعين اشتمال بر طباق و ترصيع نيز دارند .
( ( 980 ) ) مكرها در كسب دنيا بار دست * مكرها در ترك دنيا واردست
( ( 980 ) ) مكرها در كسب دنيا بار دست * مكرها در ترك دنيا واردست
ن 48 21 - ك 22 29
مكرها : نظير آن است كه گذشت : انبيا در كار دنيا جبرىاند كافران . . .
( ( 983 ) ) چيست دنيا از خدا غافل بُدَن * نِى قماش و نقره و ميزان و زن
( ( 983 ) ) چيست دنيا از خدا غافل بُدَن * نِى قماش و نقره و ميزان و زن
ن 49 2 - ك 22 30
نى قماش : چه اينها بوجهى مظاهر اسماء و بوجهى علم و قدرت خدااند اَحاطَ بِكُلِّ شَيْءٍ رَحمَةَ وَعِلما الى غير ذلك و اگر حقيقت دنيا را دانستى معنى آيه شريفه را بدانى كه فرموده * ( مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ اَلآخِرَةِ نَزِدْ لَه فِي حَرْثِه وَمَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ اَلدُّنْيا نُؤْتِه مِنْها وَما لَه فِي اَلآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ 42 : 20 . ( 1 )
و مشكل نشود بر تو آن چه مىگويند كه مىبينم بسيارى را كه دنيا را مىخواهند و نمىدهد ، و جواب مىدهند كه كلمهء مِن تبعيضيه است اى نؤته بعضها . و تحقيق آن است كه مىدهيم طالب دنيا را از دنيا من حيث إنّها دنيا . و آن نيست مگر تعلقات و نيست نيز مگر حدود و تعينات و نقايص و امكانات ، و اينها را به نحو و فور و تكاثر داده به اهل دنيا و ثمر برداشته‌اند از تشويش و تعب و نصب ، چنان كه پوشيده نيست بر ناظرين به نور الله .
( ( 984 ) ) مال را كز بهر دين باشى حمول * نعم مال صالح خوانش رسول
( ( 984 ) ) مال را كز بهر دين باشى حمول * نعم مال صالح خوانش رسول
ن 49 3 - ك 22 31
نعم مال صالح : اشارت به حديث است نِعمَ المالُ الصّالِحُ لِلرَّجُلِ الصّالِحِ . ( 2 )
( ( 991 ) ) جهد حق است و دوا حق است و درد * منكر اندر جحد جهدش جهد كرد
( ( 991 ) ) جهد حق است و دوا حق است و درد * منكر اندر جحد جهدش جهد كرد
ن 49 10 - ك 22 35
جهد حق است : حاصل اين ابيات حقايق آيات آن است كه عمل بايد كرد و گريزى از عمل نيست چه مبتدى و چه متوسط و چه منتهى را .
كسى مرد تمام است كز تمامى
كند در خواجگى كار غلامى
و مراد از يقين در قوله تعالى * ( وَاُعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ اَلْيَقِينُ 15 : 99 ( 3 )
مرگ است چنان كه مفسرين فرموده‌اند . بلى بايد عمل نديد چنان كه در نفى اسباب شرح داديم .
( ( 994 ) ) عهدها كردند با شير ژيان * كاندرين بيعت نيفتد در زيان
( ( 994 ) ) عهدها كردند با شير ژيان * كاندرين بيعت نيفتد در زيان
ن 49 14 - ك 22 38
ژيان : به ژاى فارسى ، تند و خشمناك . و با زيان ( به زاى تازى ) جناس مضارع دارد .
( 1 ) قرآن كريم ، سورهء شورى ، آيهء 20 .
( 2 ) احياء العلوم ، ج 2 ، ص 162 .
( 3 ) قرآن كريم ، سورهء حجر ، آيهء 99 .