شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٨٤

( ( 925 ) ) جانهاى خلق پيش از دست و پا * مىپريدند از وفا اندر صفا

( ( 898 ) ) تا زر اندوديت از ره نفكند * تا خيال كژ تو را چه نفكند

( ( 898 ) ) تا زر اندوديت از ره نفكند * تا خيال كژ تو را چه نفكند

ن 44 15 - ك 21 5

نفكند : به صيغهء نفى .

( ( 900 ) ) طائفهء نخجير در وادى خوش * بوده‌اند از شير اندر كش مكش

( ( 900 ) ) طائفهء نخجير در وادى خوش * بوده‌اند از شير اندر كش مكش

ن 44 18 - ك 21 7

نخجير : حيوان شكارى .

( ( 902 ) ) حيله كردند آمدند ايشان بشير * كز وظيفه ما ترا داريم سير

( ( 902 ) ) حيله كردند آمدند ايشان بشير * كز وظيفه ما ترا داريم سير

ن 44 20 - ك 21 8

بشير : ايهام دارد . معنى اقرب اين است كه از بشارت باشد .

( ( 907 ) ) گوش من لا يلدغ المؤمن شنيد * قول پيغمبر به جان و دل گزيد

( ( 907 ) ) گوش من لا يلدغ المؤمن شنيد * قول پيغمبر به جان و دل گزيد

ن 45 5 - ك 21 11

اشهر آن است كه لا يَلسَعُ العاقِلُ مِن حُجرٍ مَرَّتَينِ ( 1 )

يعنى گزيده نمىشود مرد عاقل از سوراخى دو بار و لسع ( به سين و عين مهملتين ) است . و لدغ ( به دال مهمله و غين معجمه ) است و هر دو به معنى گزيدن است و فرق آن است كه لسع گزيدن به نيش است مثل عقرب و زنبور و لدغ گزيدن به دهن است مثل مار و مور . و جحر ( به تقديم جيم مضمومه بر حاى مهملهء ساكنه ) سوراخ حشرات است ، مثل « حجر ضب خرب » يعنى سوراخ سوسمار خراب .

( ( 908 ) ) جمله گفتند اى حكيم با خبر * الحذر دع ليس يغنى عن قدر

( ( 908 ) ) جمله گفتند اى حكيم با خبر * الحذر دع ليس يغنى عن قدر

ن 45 7 - ك 21 13

الحذر دع : يعنى حذر را بگذار كه دفع قدر نمىكند . و اين مضمون حديث است كه اِذا دَخَلَ القَدَرُ بَطَلَ الحَذَرُ . ( 2 )

( ( 913 ) ) گفت پيغمبر به آواز بلند * با توكل زانوى اشتر ببند

( ( 913 ) ) گفت پيغمبر به آواز بلند * با توكل زانوى اشتر ببند

ن 45 13 - ك 21 16

گفت پيغمبر : اشارت است به حديث اَرسَلَ اَعرابِىٌ اِبِلَه سُدىً وَكانَ يَقُولُ تَوَكَّلتُ عَلى الله ، وَقالَ النَّبِيُّ صَلَّى الله عَلَيه وَآلِه : اِعقِلها وَتَوَكَّل عَلَى الله . ( 3 )

يعنى اعرابى شتر خود را رها كرده بود مهمل ، و مىگفت : توكل بر خدا كردم . حضرت فرمود : زانوى او را ببند و توكل كن .

( ( 925 ) ) جانهاى خلق پيش از دست و پا * مىپريدند از وفا اندر صفا

( ( 925 ) ) جانهاى خلق پيش از دست و پا * مىپريدند از وفا اندر صفا

ن 46 4 - ك 21 25

جانهاى خلق پيش از دست و پا . چنان كه در احاديث است كه ارواح پيش از خلقت دنيا در عالم امر و نشاهء تجرد بودند مثل : خُلِقَ الاروَاحُ قَبل الَاءجسادِ بِألفَي عام ( 4 )

و مراد الف جبروتى و الف

( 1 ) كنوز الحقائق ، ص 166 : لا يلسع المؤمن من حجر واحد مرتين . .

( 2 ) كنوز الحقائق ، ص 165 : لا يغنى حذر من قدر .

( 3 ) عوالى اللآلي ، ج 1 ، ص 75 .

( 4 ) عوالى اللآلي ، ج 4 ، ص 124 : خلق الله روحى و روح على بن ابى طالب قبل ان يخلق الله الخلق بالفى عام . .