شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٦٥

( ( 601 ) ) ما كه باشيم اى تو ما را جان جان * تا كه ما باشيم با تو در ميان

ز منى ما و من آرى

تو جهان را همه جانى

( ( 548 ) ) از سبب سازيش من سوداييم * وز سبب سوزيش سوفسطاييم

ن 27 15 - ك 13 32

وز سبب سوزيش : معنى سبب سوزى نه اين است كه ممكن بىسبب واقع مىشود ، چه براى وقوع ممكن سبب جلىّ يا خفىّ هست ، بلكه بايد اسباب امكانيه نديد . نضجى كه به نار مىبينند تو باسمه « القهار » ببين و اضائهء عالم كه به شمس مىبينند تو به اسم « نور الانوار » ببين . آن چه از انسان كامل مىگويند تو به اسم « الله » بگو . * ( قُلِ الله ثُمَّ ذَرْهُمْ 6 : 91 . ( 1 )

و سوفسطاييه كسانىاند كه علم و يقين قايل نيستند . و اينجا مراد آن است كه در اين نظر علم به غير او ندارم ، چنان كه در سلسلة الذهب مىگويد : كون تام از غير او خبر ندارد ، كه كان التامة خبر نمىخواهد ، و كون ناقص خبر دارد كه كان الناقصة خبر مىخواهد .

( ( 552 ) ) لابه و زارى همىكردند و او * از رياضت گشته در خلوت دو تو

ن 27 20 - ك 13 36

لابه : عجز و نياز .

دو تو : دولا .

( ( 557 ) ) آن اميران در شفاعت آمدند * و آن مريدان ضراعت آمدند

ن 28 3 - ك 13 38

ضراعت : تضرع و زارى .

( ( 568 ) ) بىحس و بىگوش و بىفكرت شويد * تا خطاب ارجعى را بشنويد

ن 28 15 - ك 14 6

تا خطاب ارجعى : اشارت است به كريمهء * ( يا أَيَّتُهَا اَلنَّفْسُ اَلْمُطْمَئِنَّةُ اِرْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً 89 : 27 - 28 ( 2 )

يعنى اى نفس آرام گرفته كه كمال و غايت نفوس مُلهمه و لوّامه و امّاره هستى بر گرد به سوى پروردگارت در حالتى كه به مقام رضا رسيده اى و مرضىّ او شده اى ، و رجوع دلالت مىكند كه پيش از عالم طبيعت در نزد او بوده ، بلى در علم بوده ، چنان كه گذشت .

الله الله يك نظر بر ما فكن

لا تقنطنا فقد طال الحزن

ن ندارد - ك 14 22

لا تقنطنا : از قنوط است . يعنى نوميد مكن ما را كه بسيار شده است حزن و اندوه ما .

( ( 601 ) ) ما كه باشيم اى تو ما را جان جان * تا كه ما باشيم با تو در ميان

ن 30 6 - ك 14 30

ما كه باشيم : قال الجامى - قدس سرّه - :

عشق تو و هستى من آتش و آبند بهم

حين تغيبت بدا حين بدا غيّبنى

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء انعام ، آيهء 91 .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء فجر ، آيهء 27 .