شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٥٦

( ( 425 ) ) كيف مدّ الظل نقش اولياست * كو دليل نور خورشيد خداست

اعتبار رعايت احكام و آداب و كلمهء محمديه است به اعتبار جامعيت به وراثت ، و همچنين ، و به عبارة اخرى ، چون فيض الله انقطاع ندارد ، هر نوع و هر صنف محفوظ است به تعاقب اشخاص چون آن سيّالِ راسمِ زمان ، و آن شعلهء جوالهء راسمِ دايره .

( ( 406 ) ) غار با او يار با او در سرود * مُهر بر چشمست و بر گوشت چه سود

ن 20 18 - ك 10 32

سرود : نغمه و خوانندگى .

باز دان كز چيست اين رو پوشها

ختم حق بر چشمها و گوشها

ن ندارد - ك 11 1

ختم حق : يعنى * ( خَتَمَ الله عَلى قُلُوبِهِمْ وَعَلى سَمْعِهِمْ 2 : 7 . . . ( 1 )

الآية .

( ( 407 ) ) گفت ليلى را خليفه كان تويى * كز تو مجنون شد پريشان و غوى

ن 20 20 - ك 11 3

غوى : ( عربى ) ، يعنى گمراه از غوايه است .

ديدهء مجنون اگر بودى تو را

هر دو عالم بىخطر بودى تو را

ن ندارد - ك 11 4

ديدهء مجنون : وحشى در فرهاد و شيرين مىگويد :

اگر بر ديدهء مجنون نشينى

به غير از خوبى ليلى نبينى

( ( 421 ) ) تركش عمرش تهى شد عمر رفت * از دويدن در شكار سايه تفت

ن 21 12 - ك 11 12

تركش : تيردان .

( ( 425 ) ) كيف مدّ الظل نقش اولياست * كو دليل نور خورشيد خداست

ن 21 16 - ك 11 15

كيف مدّ الظل : اشارت است به كريمهء * ( أَ لَمْ تَرَ إِلى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ اَلظِّلَّ 25 : 45 ( 2 )

يعنى انسان كامل سلطان حقيقى است و ظل الله است ، چه مظهر صفات جمال و جلال و معلَّم به همهء اسماء حسنى است بلكه اسم اعظم وجودى خداست .

كو دليل نور : چنان كه فرمود أَ لَم تَرَ إلى رَبِّكَ و نفرمود الى ظِلِّ رَبِّكَ زيرا كه ظلّ من حيث هو ظلّ نمودار ذى ظلّ و ظهور اوست و او را خودى نيست پس رؤيت او رؤيت ذى ظلّ است ، كما قال ( ص ) مَن رَآنى فَقَد رَأى الحَقَّ . ( 3 )

، و قال على عليه السلام مَعرِفَتى بِالنَّورانِيَّةِ مَعرِفَةُ الله . ( 4 )

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء بقره ، آيهء 7 .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء فرقان ، آيهء 45 .

( 3 ) صحيح بخارى ، ج 4 ، ص 135 .

( 4 ) رسالهء سير و سلوك بحر العلوم ص 106 با اندك اختلاف . چاپ امير كبير . .