شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٥٥

( ( 405 ) ) اى بسا اصحاب كهف اندر جهان * پهلوى تو پيش تو هست اين زمان

حفظ مراتب كه هر مرتبه از وجود نامى دارد * ( قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ اَلْمَوْتِ اَلَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ 32 : 11 . ( 1 )

و انّ اسرافيل ينفخ فى الصور . و در مقام نفى اسباب و شهودِ اصلِ محفوظ در مراتب وجود * ( وَهُوَ اَلْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِه 6 : 18 ، ( 2 )

* ( الله يَتَوَفَّى اَلأَنْفُسَ 39 : 42 ، * ( هُوَ اَلَّذِي يُصَوِّرُكُمْ 3 : 6 . ( 3 )

و از اسماء اوست المصوَّر .

جمله را در صورت آرد : اشارت است به اينكه انامه و ايقاظ هم شبيه به نفخ صور است در اماته و اِحياء ، در سلسلهء طوليهء صعوديه جمعاً و فرادى . زيرا كه نفخه دو نفخه است ، يكى نفخه اى كه تشعيل مىكند نار را و يكى نفخه اى كه اطفا مىكند . و در * ( نُفِخَ فِي اَلصُّورِ 18 : 99 . ( 4 )

فتح و او « صور » هم قرائت شده . پس حق باسمه « المميت » در حال اماته و تنويم ، اطفاى جميع صور طبيعيه مىفرمايد * ( وَنُفِخَ فِي اَلصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي اَلسَّمواتِ وَمَنْ فِي اَلأَرْضِ 39 : 68 . ( 5 )

و باسمه « المحيى » در حال احياء و ايقاظ جميع صور برزخيه و نائمه را احياء و ايقاظ مىفرمايد * ( ثُمَّ نُفِخَ فِيه أُخْرى فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ 39 : 68 ( 6 )

اى قائمون بقيام الحق تعالى و أحياءٌ بحياة الحق او إحيائه . و به مقتضاى قوله تعالى :

* ( ما خَلْقُكُمْ وَلا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ واحِدَةٍ 31 : 28 ، ( 7 )

آن چه در هر يك مىبينى در كلّ فى الكل ببين و در سلسلهء صعوديه ، متوجهةً به غايات طولًا جارى بكن كه استكمالات و وصول به غايات طولى و رو به باطن رفتن است .

( ( 401 ) ) ليك بهر آنك روز آيند باز * بر نهد بر پاش پا بند دراز

( ( 401 ) ) ليك بهر آنك روز آيند باز * بر نهد بر پاش پا بند دراز

ن 20 13 - ك 10 30

بند دراز : عبارت از قواى طبيعيه است كه در حال نوم در كارند . و قواى عقليه و اكثر قواى حيوانيه اگر چه ركود دارند ، ليكن اگر قواى طبيعيه هم ركود داشته باشند موت خواهد بود .

( ( 402 ) ) تا كه روزش واكشد ز ان مرغزار * وز چراگاه آردش در زير بار

( ( 402 ) ) تا كه روزش واكشد ز ان مرغزار * وز چراگاه آردش در زير بار

ن 20 14 - ك 10 30

مرغزار : چمن . و از مرغ - به فتح ميم - مأخوذ است ، كه به معنى سبزه و گياهى است كه حيوان به رغبت تمام او را بخورد و در آن زمين چرا كند .

( ( 405 ) ) اى بسا اصحاب كهف اندر جهان * پهلوى تو پيش تو هست اين زمان

( ( 405 ) ) اى بسا اصحاب كهف اندر جهان * پهلوى تو پيش تو هست اين زمان

ن 20 17 - ك 10 32

اى بسا اصحاب كهف : بيداران به خدا در عمر دراز ، و خوابناكان به دنيا . شعر :

به معنى هيچ ديگر گون نگرديد

به صورت گر چه ديگرگون بر آمد

در هر انسان كاملى كلمهء عيسويه است ، به اعتبار غلبهء روحانيت بر او و كلمهء موسويه است به

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء سجده ، آيهء 11 .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء انعام ، آيهء 18 .

( 3 ) قرآن كريم ، سورهء آل عمران ، آيهء 6 .

( 4 ) قرآن كريم ، سورهء زمر ، آيهء 68 .

( 5 ) قرآن كريم ، سورهء زمر ، آيهء 68 .

( 6 ) قرآن كريم ، سورهء زمر ، آيهء 68 .

( 7 ) قرآن كريم ، سورهء لقمان ، آيهء 28 .