شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٥٣

( ( 388 ) ) هر شبى از دام تن ارواح را * مىرهانى مىكنى الواح را

انجمن : مجلس و مجمع .

( ( 364 ) ) او بيان مىكرد با ايشان به راز * سر انگليون و زنّار و نماز

ن 18 19 - ك 10 8

انگليون : ( به نون و گاف فارسى و ياء مثناة تحت ) ، انجيلِ عيسى عليه السلام .

( ( 369 ) ) مو به مو ذره به ذره مكر نفس * مىشناسيدند چون گل از كرفس

ن 19 2 - ك 10 10

كرفس : گياهى است عظيم المنافع ، اقسام دارد ، ميان اطباى مشهور است .

گفت ز ان فصلى حذيفه با حسن

تا بدان شد وعظ تذكيرش حسن

ن ندارد - ك 10 11

حذيفه : يكى از كبار صحابهء حضرت رسول ( ص ) است . بعضى از اسرار از آن حضرت شنيده بود . فصلى از آنها را از براى حسن بصرى بيان نمود . و بدين تقريب وعظ و تذكير حسن بصرى نيكو شد . و در كلام ، تجنيس القافيه است .

( ( 380 ) ) اول اى جان دفع شر موش كن * وانگهان در جمع گندم جوش كن

ن 19 14 - ك 10 16

جوش كن : در بعض نسخ : « كوش كن » ، ( به كاف عربى ) . و اين اولى است .

( ( 382 ) ) گرنه موشى دزد در انبار ماست * گندم اعمال چل ساله كجاست

ن 19 16 - ك 10 17

گندم اعمال : در بعض نسخ :

گر نه موش و هم در انبار ماست

گندم تحصيل چل ساله كجاست

و اين اشمل است . آفات عقل نظرى و عقل عملى - هر دو - را مىگيرد . و وهم در هر دو عقل مداخله مىنمايد . و شيطنت دارد . « أعدى عَدُوُّكَ نَفسُكَ الَّتى بَينَ جَنبَيكَ » . ( 1 )

مگر به اطاعت عقل در آيد و سجده كند . كما قال ( ص ) : شَيطانى أسلَمَ عَلى يَدَىَّ . [ 73 ]

( ( 384 ) ) بس ستارهء آتش از آهن جهيد * و آن دل سوزيده پذرفت و كشيد

ن 19 18 - ك 10 18

بس ستاره آتش : ستاره‌هاى آتش خاطر ملكيه است ، كه از عالم بالا نزول مىكند ، و روشنىهايى كه از اعمال صالحه در شبستان دل پيدا مىشود ، و دزد نهان شيطان و نفس است و انگشتها عبارت از خاطر ظلمانيه است ، كه وساوس و هواجس است و عنايات علاوه بر الهامات خاطر ربّانيه است .

( ( 388 ) ) هر شبى از دام تن ارواح را * مىرهانى مىكنى الواح را

ن 19 22 - ك 10 21

[ 73 ]

عوالى اللآلي ، ج 4 ، ص 97 : ما منكم احد الاوله شيطان . فقيل له : و أنت يا رسول الله ؟ فقال : و انا و لكن أعانني الله عليه و اسلم .

( 1 ) عوالى اللآلي ، ج 4 ، ص 118 .