شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٤٢٦

( ( 3740 ) ) حال ايشان از نُبى خوان اى حريص * نقبوا فيها ببين هل من محيص

( ( 3729 ) ) كه اتحاد جسمهاى آب و طين * هست ناقص جان نمىماند بدين

( ( 3729 ) ) كه اتحاد جسمهاى آب و طين * هست ناقص جان نمىماند بدين

ن 377 2 - ك 135 27

جان نمىماند بدين : چه آن چه را اتحاد گويند در اجسام و جسمانيات ، حقيقت اتحاد نيست ، امتزاج و تركيب است و نحو اين . و اتحاد جانها فناء در غايات است .

( ( 3732 ) ) دور بينى كور دارد مرد را * همچو خفته در سرا كور از سرا

( ( 3732 ) ) دور بينى كور دارد مرد را * همچو خفته در سرا كور از سرا

ن 377 4 - ك 135 28

دور بينى : چون اكثرى ايمان به غيب دارند ، و ايمان شهودى و عيانى قليل است ، و از احياء كاملين مكملين در احتجابند و حال آن كه :

جمال اوست هر جا جلوه كرده

ز معشوقان عالم بسته پرده

و خداى عابرين و غابرين واحد است . وَهُوَ الَّذى فِى السَّماءِ إله وَفىِ الأرضِ إله ( 1 )

. و آلهيت و خالقيت بطور تشأن است كُلُّ يَومٍ هُوَ فى شَأنٍ ( 2 )

.

و عمدهء سبب قدر ندانستن انسان كامل زنده ، دو چيز است : راه زنى صورت و حسد . بلكه « از خود بطلب هر آن چه خواهى كه تويى » ، ليكن به دلالت او و چنگ زدن به آن عروة الوثقى .

كور از سرا : از اشعار منسوب به امير المؤمنين على - عليه السلام - است كه :

قالُوا حَبيبُكَ دانٍ مِنكَ مُقتَرِبٌ

وَ أنتَ ذُو وَلَه فِى الحُبِّ حَيرانٌ

فَقُلتُ قَد يُحمَلُ الماءُ الطَّهُورَ عَلى

ظَهرِ البَعيرِ وَيَسرى وَهوَ ظَمآنٌ

گفتند دوست تو نزديك است به تو ، و تو واله و حيرانى از فراق ؟ پس گفتم : بلى گاه آب طهور گوارا بر پشت شتر است و او مىرود تشنه و خبر ندارد .

( ( 3736 ) ) او بود محروم از صحرا و مرج * عمر او اندر گره كارى است خرج

( ( 3736 ) ) او بود محروم از صحرا و مرج * عمر او اندر گره كارى است خرج

ن 377 8 - ك 135 31

مرج : ( به راء مهمله ) چمن ، از جهت اختلاط به انواع سبزه و گل . و مرج اختلاط است . چون :

* ( مَرَجَ اَلْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ 55 : 19 ( 3 )

.

( ( 3737 ) ) خود زبون او نگردد هيچ دام * ليك پرّش در شكست افتد مدام

( ( 3737 ) ) خود زبون او نگردد هيچ دام * ليك پرّش در شكست افتد مدام

ن 377 9 - ك 135 31

ليك پرّش : از قبيل استثناء از ذمّ بما يشبه المدح است .

( ( 3740 ) ) حال ايشان از نُبى خوان اى حريص * نقبوا فيها ببين هل من محيص

( ( 3740 ) ) حال ايشان از نُبى خوان اى حريص * نقبوا فيها ببين هل من محيص

ن 377 12 - ك 135 33

نقبّوا : اشارت است به كريمهء : * ( وَكَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشاً فَنَقَّبُوا فِي اَلْبِلادِ هَلْ مِنْ مَحِيصٍ 50 : 36 ( 4 )

. چه بسيار هلاك كرديم پيش از ايشان از قرنها كه بودند شديدتر به حسب

( 1 ) - قرآن كريم ، سورهء زخرف ، آيهء 84 . .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء رحمن ، آيهء 29 . .

( 3 ) قرآن كريم ، سورهء رحمن ، آيهء 19 . .

( 4 ) قرآن كريم ، سورهء ق ، آيهء 36 . .