شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٤٠٣

( ( 3243 ) ) گوسفندان حواست را بران * در چرا از اخرج المرعى چران

وحدت جمعيه است ، بلكه وحدت حقّهء ظليّه ، كه ظلّ الله است . چه سابق گفتيم كه نفس ناطقه جسمانية الحدوث و روحانية البقاست . از طبع تا لطيفهء خفويه و اخفويّه ، همه مراتب نفس است .

و نفس ، اصل محفوظ همهء مراتب است و همان كه مصدر افعال طبيعيه است - بعينه - مبدأ آثار روحانيه و تعقلات است .

( ( 3237 ) ) قوت يك قوت باقى شود * ما بقى را هر يكى ساقى شود

( ( 3237 ) ) قوت يك قوت باقى شود * ما بقى را هر يكى ساقى شود

ن 353 13 - ك 128 30

قوّت : با قوت جناس تام دارد ، چه حرف مشدد در حكم مخفف است در جناس .

( ( 3238 ) ) ديدن ديده فزايد نطق را * نطق در ديده فزايد صدق را

( ( 3238 ) ) ديدن ديده فزايد نطق را * نطق در ديده فزايد صدق را

ن 353 14 - ك 128 31

ديدن ديده : يعنى با آن كه ديدن در ديده است ، و عشق و شوق در نزوعيه و شوقيه ، و صدق در قلب ، مع هذا اثر نفوذ مىكند از هر يك به ديگرى . و سبب آن است كه گفتيم . بيت :

تن ز جان نبود جدا عضوى از اوست

جان ز كل نبود جدا جزوى از اوست

( ( 3241 ) ) چون يكى حس غير محسوسات ديد * گشت غيبى بر همه حسها پديد

( ( 3241 ) ) چون يكى حس غير محسوسات ديد * گشت غيبى بر همه حسها پديد

ن 353 18 - ك 128 33

غير محسوسات ديد : مراد غير اين محسوسات طبيعيهء ظلمانيه است ، و الَّا كه آن محسوسات هم محسوسات حقيقيه است و اتمّ و اقوى .

پس سالك مىبيند چيزى كه غير سالك نمىبيند و همچنين مىشنود چيزى از هاتف غيبى ، و استشمام مىكند از روايح غيبيه . و بالجمله از مطلق احساسات غيبيه چيزى دارد كه غيرش ندارد - كما مرّ . و اين وقتى است كه آن ديدنيها و استشمام كردنيها و غيرها مثالى باشد .

و انسب به مقام و به عنوان كه آغاز منور شدن . . . باشد ، آن است كه مراد به غير محسوسات همين محسوسات باشد ، ليكن به اعتبار آيات الله و وجه الله ، نه وجه النفس . پس چون بصر آيات بين شد و نورى و نور بين شد ، سمع هم آيات شنو و نورى شود ، و همچنين مشاعر ديگر .

( ( 3243 ) ) گوسفندان حواست را بران * در چرا از اخرج المرعى چران

( ( 3243 ) ) گوسفندان حواست را بران * در چرا از اخرج المرعى چران

ن 353 20 - ك 128 34

اخرج : يعنى مرعى در قول حق كه : * ( وَاَلَّذِي أَخْرَجَ اَلْمَرْعى 87 : 4 ( 1 )

، تأويلش نباتات محسوسات خمسه است كه بايد به نحو اعتبار آياتى و علاماتى ملاحظه شود و ذريعهء رسيدن به صفات گردد .

چنان كه فرموده‌اند : اِقرَأ و ارقَاء ( 2 )

و كلام ارسطاطاليس حكيم است كه « مَن فَقَدَ حِسّاً فَقَدَ عِلماً » . و اين است راه يافتن به گلزار حقايق و جنّت . بيت :

داناى همه حقايق اشيا كيست

آن كس كه شناخت حضرت اعلى را

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء اعلى ، آيهء 4 . .

( 2 ) كافى ، ج 2 ، ص 607 . .