شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣٩١

( ( 3058 ) ) گشت ايشان را كه ما ترسيم ازو * ور خود اين بر عكس كردى واى تو

افتادن او ، زهر نوشيدن او ، و نيفتادن تو قند خوردن تو شد .

( ( 3046 ) ) آن غزان ترك خون ريز آمدند * بهر يغما در يكى ده در شدند

( ( 3046 ) ) آن غزان ترك خون ريز آمدند * بهر يغما در يكى ده در شدند

ن 344 7 - ك 125 41

غزان : فارسى ، جمع غز ( به معجمتين و ضم اول ) ، طايفه اى از تركان غارتگر كه سلطان سنجر را گرفته ، محبوس كردند .

( ( 3055 ) ) پس كرمهاى الهى بين كه ما * آمديم آخر زمان در انتها

( ( 3055 ) ) پس كرمهاى الهى بين كه ما * آمديم آخر زمان در انتها

ن 344 16 - ك 126 3

آخر زمان : سابق بر اين نوشتيم كه آخر زمان ، به حسب وعاء استكمال انسان كبير است ، به حسب طول ، فحسب . يعنى از ظاهر رو به باطن رفتن . * ( وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ الله 14 : 5 ( 1 )

. پس آخرين قرنها پيش از قرون ، و حديث : نَحنُ الآخِرُونَ السّابِقُونَ ( 2 )

، بر اهل فراست پوشيده نيست ، ان شاء الله .

و نيز ، آخريم - زماناً - بالنسبة به سابقين . و سابقيم شرفاً ، چون از امّت مرحومهء آنيم كه فرموده : اَوَّلُ ما خَلَقَ الله رُوحي وَنُورى ( 3 )

.

و نيز آخريم زماناً نسبت به ايشان ، و سابقيم دهراً به حسب روحانيت . و به عبارت ديگر به حسب ثمره و غرض ، كه تقدم علمى دارد . و اگر آخريت به حسب سلسلهء عرضيهء زمانيه باشد آخر زمان آخرهاست . چنان كه به طريق حكماء اشراق ، ادوار و اكوارى است كه اصحّ در تعيين هر دوره و كوره ، مدت بيست و پنج هزار و دويست سال است كه مدت يك دورهء فلك ثوابت است ، * ( وَاَلسَّماءِ ذاتِ اَلرَّجْعِ 86 : 11 ( 4 )

. و سابقيت نيز معلوم است . وَلا يَزيدُه كَثرَةُ العَطاءِ إلَّا جوُداً وَكَرَماً إنَّه هُوَ العزيزُ الوَهّابِ ( 5 )

. * ( ما نَفِدَتْ كَلِماتُ الله 31 : 27 ( 6 )

.

( ( 3057 ) ) تا هلاك قوم نوح و قوم هود * عارض رحمت به جان ما نمود

( ( 3057 ) ) تا هلاك قوم نوح و قوم هود * عارض رحمت به جان ما نمود

ن 344 18 - ك 126 4

عارض : مُظهر و معلن ، كقوله تعالى : * ( إِنَّا عَرَضْنَا اَلأَمانَةَ 33 : 72 ( 7 )

. و نيز عرض : سان ديدن لشكر .

( ( 3058 ) ) گشت ايشان را كه ما ترسيم ازو * ور خود اين بر عكس كردى واى تو

( ( 3058 ) ) گشت ايشان را كه ما ترسيم ازو * ور خود اين بر عكس كردى واى تو

ن 344 19 - ك 126 5

بر عكس : يعنى اگر آنها تحذير كردى به وعيد مستقبل ، و ما را در مستقبل مبتلا به بلا نمودى .

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء ابراهيم ، آيهء 5 . .

( 2 ) صحيح مسلم ج 2 ص 585 . .

( 3 ) شرح اصول كافى ملا صدرا ، ج 1 ، ص 216 . .

( 4 ) قرآن كريم ، سورهء طارق ، آيهء 11 . .

( 5 ) بحار الانوار ، ج 1 ، كتاب العقل و الجعل - عوالى اللآلي ، ج 4 ، ص 99 . .

( 6 ) قرآن كريم ، سورهء لقمان ، آيهء 27 . .

( 7 ) قرآن كريم ، سورهء احزاب ، آيهء 72 . .