شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣٩٠

( ( 3045 ) ) تو نيفتادى كه باشى پند او * زهر او نوشيد تو خور قند او

زبانش .

( ( 3014 ) ) نطق اسطرلاب باشد در حساب * چه قدر داند ز چرخ و آفتاب

ن 342 15 - ك 125 21

در حساب : يعنى در بيان معرفت ذات اقدس ، نطق بشر - من حيث البشريّة - به منزلهء اسطرلاب است در معرفت فلك و آفتاب .

( ( 3025 ) ) بر محك زن كار خود اى مرد كار * تا نسازى مسجد اهل ضرار

ن 343 5 - ك 125 27

تا نسازى : يعنى در وجودت كه بايد بيت الحرام و مسجد معنوى حقيقى بسازى ، به هوش باش كه مسجد اهل ضرار نسازى .

( ( 3035 ) ) ز انك نيم او ز عيبستان بدست * و آن دگر نيمش ز غيبستان بدست

ن 343 17 - ك 125 34

عيبستان : جناس مضارع دارد يكى به عين مهمله است و ديگرى به معجمه ، كه عالم تجرد است .

( ( 3039 ) ) لا تخافوا از خدا نشنيده اى * پس چه خود را ايمن و خوش ديده اى

ن 343 21 - ك 125 36

لا تخافوا : اشارت است به كريمه * ( أَلَّا تَخافُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ 41 : 30 ( 1 )

. يعنى مترسيد و اندوهگين مباشيد ، و بشارت باد شما را به جنّت .

( ( 3040 ) ) سالها ابليس نيكو نام زيست * گشت رسوا بين كه او را نام چيست

ن 343 22 - ك 125 36

نام چيست : كه ابليس ابى الليس است . يعنى پدر عدم و نيستى . چه ، مجمع حدود و نقايص و عدميات است و قرين خود را مثل خود مىسازد . و آن عدم و ليس ، مثل عدم العلم و عدم المعرفة و عدم الحكم و عدم الرضا و عدم التسليم الى غير ذلك . و همچنين نام ديگرش كه شيطان است .

چه ، اهل لغت ، بعضى نون شيطان را اصليه دانسته‌اند و از « شَطَنَ » گرفته‌اند به معنى « بَعُدَ » و « الشاطن » : « الخبيث البعيد عن الحق » . و بعضى زايده گرفته‌اند ، از « شاط يشيط » به معنى « هلك و بطل » . و اوصاف و القابش هم مشهور است به بدى ، مانند : رجيم و لعين و خناس و مثل اينها .

( ( 3044 ) ) اين نگر كه مبتلا شد جان او * در چهى افتاد تا شد پند تو

ن 344 4 - ك 125 38

اين نگر : يعنى عاشق مبتلاى به عشق را نگر .

( ( 3045 ) ) تو نيفتادى كه باشى پند او * زهر او نوشيد تو خور قند او

ن 344 5 - ك 125 39

پند : در هر دو جا به پاى فارسى يعنى عبرت شد براى تو و غير تو كه در چاه نيفتيد . پس در چاه

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء فصلت ، آيهء 30 . .