شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣٩

( ( 170 ) ) گفت كوى او كدام است و گذر * او سر پل گفت و كوى غاتفر

غلول : ( به غين معجمه ) . خيانت .

باز گو اسرار و رمز مرسلين

آشكارا به كه پنهان ذكر دين

ن ندارد - ك 5 13

آشكارا به : كما قيل :

و بُح بِاسمِ مَن أهوى وَدَعنى عَنِ الكِنى

فَلا خَير فى اللَّذاتِ مِن دونِها سَتر

( ( 148 ) ) و اندر آن شهر از قرابت كيستت * خويشى و پيوستگى با چيستت

( ( 148 ) ) و اندر آن شهر از قرابت كيستت * خويشى و پيوستگى با چيستت

ن 8 13 - ك 5 22

از قرابت كيستت : در دو سه نسخه كه حاضر بود ، چنين بود . و شايد نسخهء صحيح عكس باشد .

چه « كيست » در ذوى العقول استعمال مىشود ، و « چيست » در غير ايشان . و « قرابت » مصدر است .

( ( 153 ) ) خار دل را گر بديدى هر خسى * رست كى بودى غمان را بر كسى

( ( 153 ) ) خار دل را گر بديدى هر خسى * رست كى بودى غمان را بر كسى

ن 8 18 - ك 5 24

هر خسى : خس : ( فارسى ) مردم دون و فرومايه . و همين اينجا انسب است . و اما به معنى جانورى كوچك كه پاهاى باريك و دراز دارد و بر روى آب مىدود - چنان كه خواجه عبد الله انصارى ( قدس سرّه ) فرمايد : گر بر هوا پرى مگسى باشى و گر بر آب روى خسى باشى ، دل بدست آر تا كسى باشى - مىشود بر سبيل تشبيه مراد باشد .

غمان را : غير عاقل را منزلهء عاقل فرموده . چه در فارسى « الف و نون » علامت جمع عاقل است و « ها » اعم است .

( ( 165 ) ) خواجگان و شهرها را يك به يك * باز گفت از جاى و از نان و نمك

( ( 165 ) ) خواجگان و شهرها را يك به يك * باز گفت از جاى و از نان و نمك

ن 9 8 - ك 5 31

خواجگان : خواجه ، فارسى ، خداوند خانه و رئيس .

گفت بازارگانم آن جا آوريد

خواجهء زرگر در آن شهرم خريد

ن ندارد - ك 5 33

بازرگان : ( فارسى ) ، تاجر .

( ( 170 ) ) گفت كوى او كدام است و گذر * او سر پل گفت و كوى غاتفر

( ( 170 ) ) گفت كوى او كدام است و گذر * او سر پل گفت و كوى غاتفر

ن 9 13 - ك 5 35

كوى : ( فارسى ) ، محله و سر گذر .

غاتفر : ( فارسى ) ، به غين معجمه و تاى مثناة فوق و فاء . و بعضى به جاى فاء . قاف ضبط كرده‌اند . محله [ اى ] است از سمرقند . و به معنى شهرى از تركستان ، حسن خيز ، كه سرو آن جا بسيار خوب شود ، هم آمده . ازرقى گويد :

پرى ندارد رنگ شكفته گل سرخ

پرى ندارد بالاى سرو غاتفرى