شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣٧٤

( ( 2688 ) ) سوخت هندو آينه از درد را * كين سيه رو مىنمايد مرد را

( ( 2676 ) ) اين علفها مىنهم از بهر چيست * تا پديد آيد كه حيوان جنس كيست

( ( 2676 ) ) اين علفها مىنهم از بهر چيست * تا پديد آيد كه حيوان جنس كيست

ن 326 9 - ك 121 15

اين علفها : بعض عرفا گفتند كه : ابليس در تحت اسم « الرقيب » است ، و دانه مىريزد و ناقابلان را كه قابليت آن درگاه را ندارند مشغول مىسازد ، كه كُلٌ مسَيِّرٌ لِما خُلِقَ لَه .

( ( 2680 ) ) قهر و لطفى جفت شد با همدگر * زاد از اين هر دو جهانى خير و شر

( ( 2680 ) ) قهر و لطفى جفت شد با همدگر * زاد از اين هر دو جهانى خير و شر

ن 326 13 - ك 121 17

قهر و لطفى : اشارت به آغاز است ، كه ملكها در تحت اسماء لطيفه‌اند و شياطين در تحت اسماء قهريه . و وجود همه از حق است . و جماله جلاله . * ( أَ أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ الله اَلْواحِدُ اَلْقَهَّارُ 12 : 39 ( 1 )

. و مفاهيم صفات مختلف و وجود آنها واحد است . * ( يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشاءُ 16 : 93 ( 2 )

.

( ( 2681 ) ) تو گياه و استخوان را عرضه كن * قوت نفس و قوت جان را عرضه كن

( ( 2681 ) ) تو گياه و استخوان را عرضه كن * قوت نفس و قوت جان را عرضه كن

ن 326 14 - ك 121 16

قوت نفس و قوت جان : لفّ و نشر غير مرتب است . و حقيقت قوت روح معارف الهيه است . و قوت نفس ، أمانى و آمال و مشتهيات جزئيّه .

( ( 2684 ) ) گر چه اين دو مختلف خير و شرند * ليك اين هر دو به يك كار اندرند

( ( 2684 ) ) گر چه اين دو مختلف خير و شرند * ليك اين هر دو به يك كار اندرند

ن 326 17 - ك 121 19

گر چه اين دو مختلف : به حسب مفهوم ، نه به حسب وجود .

( ( 2686 ) ) نيك را چون بد كنم يزدانيم * داعيم من خالق ايشان نيم

( ( 2686 ) ) نيك را چون بد كنم يزدانيم * داعيم من خالق ايشان نيم

ن 326 19 - ك 121 20

يزدانيم : يعنى يزدان همه را وجود مىدهد . و لا موثر فى الوجود الا الله . و وجود هر جا هست خير است . و ماهيت ابليس و ابالسه شر و نقص است و مجعول بالعرض است . و اگر وجود ابليس مجعول حق نباشد ، يا بذاته موجود است ، دو قديم لازم آيد و ثنويّت شود كه اهرمن را قديم قايلند . و اگر مجعول خداى ديگر باشد ، شرك است نيز . پس ، مجعولِ حق است . * ( أَ أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ الله اَلْواحِدُ اَلْقَهَّارُ 12 : 39 ( 3 )

.

هست آيين دو بينى ز هوس

قبلهء عشق يكى آمد و بس

( ( 2687 ) ) خوب را من زشت سازم رب نه ام * زشت را و خوب را آيينه ام

( ( 2687 ) ) خوب را من زشت سازم رب نه ام * زشت را و خوب را آيينه ام

ن 326 20 - ك 121 20

خوب را : استفهام انكارى است .

( ( 2688 ) ) سوخت هندو آينه از درد را * كين سيه رو مىنمايد مرد را

( ( 2688 ) ) سوخت هندو آينه از درد را * كين سيه رو مىنمايد مرد را

ن 326 21 - ك 121 21

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء يوسف ، آيهء 39 . .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء فاطر ، آيهء 8 . .

( 3 ) قرآن كريم ، سورهء يوسف ، آيهء 39 . .