شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣٦٨

( ( 2595 ) ) آن جهان شهرى است پر بازار و كسب * تا نپندارى كسب كه اينجاست حسب

دوزخ شوند . و اگر صرف شوند در مرادات عقليه و ادراك آيات حق و نورانى شوند ، و عقل كه اعلى مدارك است به فعليت رسد و بر سواد اعظم اقليم قدس مفتوح شود ، اين هشت ، موجب ورود بر جنّات شوند .

( ( 2572 ) ) بر خط و فرمان او سر مىنهيم * جان شيرين را گروگان مىدهيم

ن 321 7 - ك 118 30

گروگان : به كسر اول و فتح ثانى ، و هر دو به گاف فارسى : مرهون و گرو كردنى .

( ( 2576 ) ) اى دل آن جا رو كه با تو روشنند * وز بلاها مر ترا چون جوشنند

ن 321 11 - ك 118 32

چون جوشنند : چون سپرند .

( ( 2580 ) ) پيش خويشان باش چون آواره اى * برمه كامل زن ار مه پاره اى

ن 321 15 - ك 118 34

پيش خويشان : يعنى صلهء ارحام حقيقى با اهل حقيقت بجا آر .

ار مه پاره اى : ار مخفف اگر .

( ( 2582 ) ) جنس را بين نوع گشته در روش * عيبها بين گشته عين از پرتوش

ن 321 17 - ك 118 35

جنس را بين : جنس ماهيتى است ناقصه ، و نوع ماهيت تامه است ، چون حيوان واقع در صراط انسان .

عيبها بين گشته عين : اگر عيب بخوانيم واضح است . و اگر غين معجمه بخوانيم ، غين مصدر غان ، رين است . و مىشود كه حرف هجا باشد ، كه در عدد هزار است ، كه نهايت مراتب اعداد است ، يعنى كثرت برخيزد از پرتوش .

( ( 2583 ) ) تا چو زن عشوه خرى اى بىخرد * از دروغ و عشوه كى يا بى مدد

ن 321 18 - ك 118 35

كى يا بى : مىشود به كاف عربى باشد ، و استفهام انكارى . و مىشود به گاف فارسىِ مكسور كه ملحق مىكنند به آخر حاصل مصدر ، چون هرزگى .

( ( 2586 ) ) صفع شاهان خور مخور شهد خسان * تا كسى گردى ز اقبال كسان

ن 321 21 - ك 118 37

صفع : عربى است ، به صاد مهمله ، و فاء : زدن بر قفا . و بعضى به قاف [ صقع ] تصحيح كرده‌اند .

( ( 2590 ) ) گر چنان گشتى كه استا خواستى * خويش را و خويش را آراستى

ن 322 4 - ك 119 1

خويش را و خويش را آراستى : يكى به معنى خويشتن ، و ديگرى به معنى قوم و اقارب .

( ( 2595 ) ) آن جهان شهرى است پر بازار و كسب * تا نپندارى كسب كه اينجاست حسب

ن 322 8 - ك 119 3