شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣٦٣
( ( 2500 ) ) بىحدى تو در جمال و در كمال * در كژى ما بىحديم و در ضلال
تيه : بيابان .
( ( 2485 ) ) سالها ره مىرويم و در اخير * همچنان در منزل اوّل اسير
( ( 2485 ) ) سالها ره مىرويم و در اخير * همچنان در منزل اوّل اسير
ن 317 6 - ك 117 18
در منزل اول : منزل طبيعت و لوازم آن . و خاتمهء كتاب نفس به فاتحه ، و آخر قوس صعود به اول قوس نزول نپيوستيم .
( ( 2494 ) ) ور نه موسى كى روا دارد كه من * پيش تو ياد آورم از هيچ تن
( ( 2494 ) ) ور نه موسى كى روا دارد كه من * پيش تو ياد آورم از هيچ تن
ن 317 15 - ك 117 25
از هيچ تن : چه ترا كليّتى است كه كمال همهء انبياء ( ع ) مشمول كمال توست . تو فرموده اى :
لَو كانَ مُوسى حَيّاً ما وَسِعَه إلَّا اتِّباعي ( 1 )
. و خداى تعالى فرموده : * ( وَإِنَّ مِنْ شِيعَتِه لإِبْراهِيمَ 37 : 83 ( 2 )
.
( ( 2495 ) ) عهد ما بشكست صد بار و هزار * عهد تو چون كوه ثابت برقرار
( ( 2495 ) ) عهد ما بشكست صد بار و هزار * عهد تو چون كوه ثابت برقرار
ن 317 16 - ك 117 26
عهد ما بشكست : اشارت است به كريمهء * ( يا بَنِي إِسْرائِيلَ اُذْكُرُوا نِعْمَتِيَ اَلَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ 2 : 40 ( 3 )
. يعنى اى بنى اسرائيل بخاطر آوريد نعمتى را كه انعام كرده‌ام بر شما و وفا كنيد به عهد من تا وفا كنم به عهد شما . و اين عهد ، عهدِ الست است كه بر همه هست ، به ايمان و اعمال صالحه . و عهد او با ما ايصال نعيم ابد و لقاى سرمد .
در روز الست بلى گفتى
امروز به بستر لا خفتى
و چنان كه در بعض نسخ است ، بايد آن بيت كه « كى بود كه حلم گردد خشم نيز » ، متصل به اين ابيات باشد ، كه مناجات با عزيز مقتدر است .
( ( 2497 ) ) حق آن قوت كه بر تلوين ما * زحمتى كن اى امير لونها
( ( 2497 ) ) حق آن قوت كه بر تلوين ما * زحمتى كن اى امير لونها
ن 317 18 - ك 117 27
تلوين : عدم استقامت است در حسنات . در مقابل تمكين كه از مقامات عاليه است . قال الله تعالى : * ( فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ 11 : 112 ( 4 )
.
( ( 2500 ) ) بىحدى تو در جمال و در كمال * در كژى ما بىحديم و در ضلال
( ( 2500 ) ) بىحدى تو در جمال و در كمال * در كژى ما بىحديم و در ضلال
ن 317 21 - ك 117 28
بىحدى تو : مَن حَدَّه فَقَد عَدَّه ( 5 )
. نيكو فرمود شيخ شهاب الدين - قدس سره - : صِرفُ الوُجوُدِ الَذى لا أتمَّ مِنه ، كُلَّما فَرَضتَه ثانياً لَه فَهُوَ هُوَ لا غَيرُه ، إِذ لا مَيز فى صِرفِ شَيْءٍ .
بيانش آن است كه صرف شيء تعدد ندارد ، چه ، صرف هر چيزى سنخ خود را در هر مورد كه
( 1 ) - عوالى اللآلي ، ج 4 ، ص 121 . .
( 2 ) قرآن كريم ، سورهء صافات ، آيهء 83 . .
( 3 ) قرآن كريم ، سورهء بقره ، آيهء 40 . .
( 4 ) قرآن كريم ، سورهء هود ، آيهء 112 . .
( 5 ) نهج البلاغه ، خطبهء 1 . .