شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣٣٥

( ( 1798 ) ) با نماز او بيالودست خون * ذكر تو آلودهء تشبيه و چون

است .

وريب : چو مهيب و همچنين اريب ، كج و منحرف .

گاه حيران ايستاده گه دوان

گاه غلطان همچو گوى از صولجان

ن ندارد - ك 106 29

صولجان : چوگان .

( ( 1788 ) ) من ز سدرهء منتهى بگذشته ام * صد هزاران ساله ز ان سو رفته ام

ن 284 6 - ك 106 32

سدرهء منتهى : بعض مفسرين گفته‌اند : شجره اى است از يمين عرش بالاى آسمان هفتم . و بعضى گفته‌اند به سوى آن منتهى مىشود آن چه عروج مىكند به آسمان و آن چه هبوط مىكند از فوق ، از امر خدا . و در نزد عرفا تأويل آن ، مرتبهء و احديت و مقام اسماء و صفات است و برزخيّت كبرى و برزخ البرازخ نيز گويند .

( ( 1789 ) ) تازيانه بر زدى اسبم بگشت * گنبدى كرد و ز گردون بر گذشت

ن 284 7 - ك 106 33

گنبدى : بر جستن .

( ( 1790 ) ) محرم ناسوت ما لاهوت باد * آفرين بر دست و بر بازوت باد

ن 284 8 - ك 106 33

ناسوت : از « ناس » مشتق است ، و عالم جسمانى طبيعى مراد است .

لاهوت : از « آله » مأخوذ است و عالم اسماء و صفات مراد است . چنان كه « الله » اسم ذاتِ مأخوذ با اسماء حسنى و صفات عليا است ، و اسم جامع مقدم است .

( ( 1795 ) ) حمد تو نسبت بدان گر بهتر است * ليك آن نسبت به حق هم ابتر است

ن 284 13 - ك 106 36

ابتر است : ناقص است . حمد آن است كه خود به آن خود را بستايد . كما قال - صلى الله عليه و آله و سلَّم - اَنتَ كَما اَثنَيتَ على نَفسِكَ ( 1 )

. يا وجود انسان كامل شرح فضايل و فواضل و حمد وجودى محمود حقيقى كه حق است شده باشد . و حمدى كه شرح كردن وجود منبسط است صفات كمال حق را ، شرح اين حمد است و نازلترين حمد به مجرد لسان است .

( ( 1796 ) ) چند گويى چون غطا برداشتند * كين نبودست آنك مىپنداشتند

ن 284 14 - ك 106 36

غطا : پرده . اشارت است به مضمون آيهء * ( فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ اَلْيَوْمَ حَدِيدٌ 50 : 22 ( 2 )

( ( 1798 ) ) با نماز او بيالودست خون * ذكر تو آلودهء تشبيه و چون

ن 284 16 - ك 106 37

( 1 ) مسند احمد بن حنبل ، ج 1 ، ص 96 . .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء ق ، آيهء 22 . .