شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣٣١

( ( 1711 ) ) تا شود معلوم آثار قضا * شمّه اى مر اهل سعد و نحس را

الله . ( 1 )

( ( 1704 ) ) پس نشانيها كه اندر انبياست * خاصه آن جان را بود كو آشناست

ن 280 5 - ك 105 14

خاصه آن جان را : يعنى خاصه آن جان را كه شناساى انبياء و اولياست ، كه اسماى حسناى حقند .

و آن نشانيها تخلَّق به اخلاق الله است .

( ( 1707 ) ) مىشمارم برگهاى باغ را * مىشمارم بانگ كبك و زاغ را

ن 280 8 - ك 105 16

برگهاى باغ : تنظير است از جزئيات براى كليّات و مجردات بىنهايات .

( ( 1709 ) ) نحس كيوان يا كه سعد مشترى * نايد اندر حصر گر چه بشمرى

ن 280 10 - ك 105 17

گر چه بشمرى : هر چه خوبست . و اين سعد و نحس دو تا از آيات لطف و قهرند . و آيات حق حصر ندارند ، چه فيض حق بىكران است . و نور حق افول و كلمات او نفاد ندارد .

( ( 1711 ) ) تا شود معلوم آثار قضا * شمّه اى مر اهل سعد و نحس را

ن 280 12 - ك 105 18

آثار قضا : اشارت است به توحيد افعال بر سبيل اجمال . و شروع به تفصيل آن جاست كه :

بس كن اى بىهوده تا ز ان آفتاب

آتشى نايد به يك باره بتاب

ن ندارد - ك 105 20

بس كن : يعنى اگر شمس حقيقت تجلَّى كند بر قلب تو ، شهود كنى كه هيچ ممكن را وجود نيست در پيش وجود واجب ، چه جاى ايجاد . چون سايه در نزد شعاع آفتاب . و عالم چون احطاب مشتعله به آتش نور الله است كه فانى است در او .

از كواكب درّ سپهر بىكران

در دمى نى نور ماند نى نشان

ن ندارد - ك 105 20

درّ : يعنى آن آتش نور تجلَّى كه مانند آتش موسوى است چون بر تو ظاهر شود ، بينى كه كوكب درّى را نورى و نشانى نيست ، و لا مَوجُودَ الَّا الله . و بىكران سپهر وجود است . و در كلام اشارت است به باطن كواكب درّى كه موجودات باشند در سپهر بىكران وجود ، كه اين سپهر عالم ظاهر ، كرانه دارد . و در آيهء نور كوكب درّى ، مأوَّل به قلب نورى است .

آن چه بر دارد بدان مشغول شو

وز دگر گفتارها معزول شو

ن ندارد - ك 105 21

بر دارد : بر درد و موضع ، ثمر است .

جنبش اختر نيايد جز عقيم

بر ندارد جز كه آن لطف عميم

ن ندارد - ك 105 21

( 1 ) صحيح بخارى - ج 4 ، ص 135 . .