شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣٢٩

( ( 1683 ) ) و آن چه دادى هر چه دارى از زكات * چون زكات پاكبازان رختهات

و حال كه به عالم غربت و همنشينى طبيعت گرفتار شده آن را گم كرده ، بايد فحص و بحث نمايد و پيش اهل حكمت شيء لله زند تا بيابد .

شهان را دالَّه است : بر نهاية المطالب ، يا طلب حكمت دالّ است بر شهان ، كه علماء با لله باشند .

( ( 1670 ) ) تو ببينى خواب در يك خوش لقا * كو دهد وعده و نشانى مر ترا

ن 278 15 - ك 104 31

خواب در : يعنى در خواب .

( ( 1671 ) ) كه مراد تو شود اينك نشان * كه به پيش آيد ترا فردا فلان

ن 278 16 - ك 104 31

اينك نشان : اين نشانها تنظير است از براى نشانه هايى كه آيات آفاقى و انفسى باشند كه خداى تعالى فرموده : سَنُريهِم آياتِنا فِي الآفاقِ و فِي أنفُسِهِم حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُم أنَّه الحَقُّ ( 1 )

( ( 1675 ) ) ز ان نشان با والد يحيى بگفت * كى نيابى تا سه روز اصلا بگفت

ن 278 20 - ك 104 33

با والد يحيى بگفت : اشارت است به كريمهء آيَتُكَ ألَّا تُكَلِّمَ النّاسِ ثَلاثَة أيّامٍ إلَّا رَمزاً ( 2 )

و تأويل سه روز صمت از باطل است در ماضى و حال و استقبال . و قائلى كه همه را چهار روز و آن چهار را يك كرده ، كه :

امروز و پريرودى و فردا

هر چار يكى شوند تو فردا

سلسلهء طوليه را ملاحظه كرده و پرير گفته . و چون كثرت در سلسلهء عرضيهء زمانيه آشكاراتر و وحدت در سلسلهء طوليه و مفارقات هويداتر است ، وعاء اين را يك ، و آن را سه كرده است .

( ( 1676 ) ) تا سه شب خامش كن از نيك و بدت * اين نشان باشد كه يحيى آيدت

ن 278 21 - ك 104 34

يحيى آيدت : حيات حقيقيهء ذاتيّهء دائمه آيدت ، به حسب تأويل .

( ( 1679 ) ) اين نشانها گويدش همچون شكر * اين چه باشد صد نشانىّ دگر

ن 279 2 - ك 105 1

اين نشانها گويدش : چه مانند آن است كه « گفت آن الله تو لبيك ماست » .

( ( 1683 ) ) و آن چه دادى هر چه دارى از زكات * چون زكات پاكبازان رختهات

ن 279 6 - ك 105 3

چون زكات پاكبازان : كه زكات جان و تن و مال ، همه را دهند ، تا آن جا رسد كه وجود را بالكليّه فدا كنند .

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء فصلت ، آيهء 53 . .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء آل عمران ، آيهء 41 . .