شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣١٩

( ( 1550 ) ) هم درين نحسى بگردان اين نظر * در كسى كه كرد نحست در نگر

برق آفل باشد : متعلَّق است به قولش كه : لا جرم خورشيد داند برق را . و تعيير و تقريع دانش ناقص است ، كه برق آفل را كه وجود محدود است و بىبقاست ، چون حباب ، به آن دل مىبندد ، و از خورشيد نور حقيقت غافل مىشود . به خلاف دانش تام و عقل كلَّى كه دايم متذكَّر و متفكر او است . و گويد :

در نعت بقا نيست كسى با تو مشارك

ذات تو بود باقى و باقى همه هالك

( ( 1544 ) ) نورهاى چرخ ببريده پى است * آن چو لا شرقى و لا غربى كى است

( ( 1544 ) ) نورهاى چرخ ببريده پى است * آن چو لا شرقى و لا غربى كى است

ن 272 17 - ك 102 37

آن چو لا شرقى : اشارت است به كريمهء واقعه در سورهء نور كه : * ( يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَلا غَرْبِيَّةٍ 24 : 35 ( 1 )

. يعنى نور كوكب درّى - كه در تأويل قلب منوّر است - افروخته مىشود از درخت مبارك زيتونى ، كه نه مشرقى - كه عالم معنى و ارواح است - حجاب شود او را ، و نه مغربى - كه عالم صور و اشباح است - حجاب شود او را . بلكه همه را مجلاى او و مملوّ از نور و بهاى او بيند .

( ( 1545 ) ) برق را چون يخطف الابصار دان * نور باقى را همه انصار دان

( ( 1545 ) ) برق را چون يخطف الابصار دان * نور باقى را همه انصار دان

ن 272 18 - ك 102 38

يخطف الابصار : اشارت است به كريمهء * ( يَكادُ اَلْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصارَهُمْ 2 : 20 ( 2 )

و جاى ديگر . * ( يَكادُ سَنا بَرْقِه يَذْهَبُ بِالأَبْصارِ 24 : 43 ( 3 )

.

( ( 1546 ) ) بر كف دريا فرس را راندن * نامه را در نور برقى خواندن

( ( 1546 ) ) بر كف دريا فرس را راندن * نامه را در نور برقى خواندن

ن 272 19 - ك 102 38

نامه را : چنان كه نامهء مطوّله را در نور برق نتوان خواند ، نامهء الهى - كه دفتر نفس ناطقه است ، و كتاب تكوينى انفسى حق است - به دانش ناقص و وجود محدود نتوان رسيد .

( ( 1550 ) ) هم درين نحسى بگردان اين نظر * در كسى كه كرد نحست در نگر

( ( 1550 ) ) هم درين نحسى بگردان اين نظر * در كسى كه كرد نحست در نگر

ن 273 1 - ك 103 1

هم درين نحسى بگردان اين نظر : اشارت است به توحيد ، كه نحس را هم مظهر اسم « قاهر » ببين ، و مظهر صفت جلال بين . چنان كه سعد مظهر اسمه اللطيف و مجلاى جمال است . كه وجود هر چه هست و هر كه هست - چه از نحوس و چه از سعود و چه از شيطانى و چه از ملكى - همه خير است ، و نور و مجعول حق است . و اگر بدى و شرّى مىبينى به عدم و تعيّن راجع است . و به زبانى به ماهيّت عايد مىشود و مجعول بالعرض است . چه ، عدم و عدمى علَّت وجود نمىخواهد كه علَّت وجود ، وجود و علت عدم ، عدم و علت ماهيت ، ماهيت است . و بالجملة سنخيت در

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء نور ، آيهء 35 . .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء بقره ، آيهء 20 . .

( 3 ) قرآن كريم ، سورهء نور ، آيهء 43 . .