شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٣١٢

( ( 1429 ) ) چونك دزدى بارى آن درّ لطيف * چونك حامل مىشدى بارى شريف

صُوَرِ أعمالِهِم . و اگر همهء خوىها متساوى باشند ، خوىهاى خوب اقوى باشد ، چه جانب رحمت و نوريّت غلبه و سبقت دارد . و اگر خوىهاى متساويه بد باشند ، و نفس از عالم وسعت است به همه صورت در آيد ، مانند عجايب المخلوقات ، حديث است كه : يُحشَرُ بَعضُ النُّفُوسِ عَلى صُوَرٍ يَحسُنُ عِندَها اَلقِرَدَةُ وَالخَنازيرُ ( 1 )

( ( 1423 ) ) اسب سكسك مىشود رهوار و رام * خرس بازى مىكند بز هم سلام

ن 267 1 - ك 101 1

اسب سكسك : به ضم دو سين و به اضافه ، اسب بىراه .

( ( 1424 ) ) رفت اندر سگ ز آدميان هوس * تا شبان شد يا شكارى يا حرس

ن 267 2 - ك 101 1

حرس : پاسبان چون شبانىاش مذكور شد ، پاسبانى خانه مراد است ، و جمعيت ملغاة است و الَّا كه حرس جمع حارس است . چنان كه حق فرموده : * ( مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً 72 : 8 ( 2 )

. يعنى پر است آسمان از پاسبانان سخت . و مىشود به « جيم » باشد ، كه چنان كه بانگ جرس راهنمايى مىكند ، همچنين بانگ سگ .

( ( 1425 ) ) در سگ اصحاب خوبى ز ان رقود * رفت تا جوياى الله گشته بود

ن 267 3 - ك 101 2

رقود : جمع راقد ، يعنى خوابيده ، آيهء شريفه اين است : * ( وَتَحْسَبُهُمْ أَيْقاظاً وَهُمْ رُقُودٌ 18 : 18 ( 3 )

( ( 1426 ) ) هر زمان در سينه نوعى سر كند * گاه ديو و گه ملك گه دام و دد

ن 267 4 - ك 101 2

دام : وحشى غير درنده .

و دد : به وزن بَد ، درنده .

( ( 1429 ) ) چونك دزدى بارى آن درّ لطيف * چونك حامل مىشدى بارى شريف

ن 267 7 - ك 101 4

بارى آن درّ لطيف : اشارت است به مَثَل ساير در ميان عرب كه « ان تسرق فاسرق الدّرة » كما مرّ .

بارى شريف : اشارت است به مثل ساير در فرس كه : بارى بكشى بار نگارى بايد .

چونك ذو النون سوى زندان رفت شاد

بند بر پا دست بر سر ز افتقاد

ن ندارد - ك 101 4

افتقاد : از « فقد » است ، يعنى فقر حقيقى .

( 1 ) علم اليقين ج 2 ص 901 . .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء جن ، آيهء 8 . .

( 3 ) قرآن كريم ، سورهء كهف ، آيهء 18 . .