شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٢٧١

( ( 871 ) ) بهر كيكى نو گليمى سوختن * نيست لايق از تو ديده دوختن

( ( 853 ) ) نور گوهر نور چشم ما شدى * هم سؤال و هم جواب از ما بدى

ن 240 17 - ك 92 18

نور چشم ما شدى : يعنى هر گاه ديده شدى . به خلاف آن كه ديده نشود ، و همين ، شنيده شود اوصاف او .

( ( 855 ) ) راست گردان چشم را در ماهتاب * تا يكى بينى تو مه را نك جواب

ن 240 19 - ك 92 19

نك جواب : يعنى اينك جوابِ حالى ، كه بهتر است از جوابِ قالى .

( ( 859 ) ) در شنود گوش ، تبديل صفات * در عيان ديده‌ها تبديل ذات

ن 241 1 - ك 92 21

تبديل صفات : يعنى در ايمان به غيب كه از راه گوش بيايد ، تبديل صفات مؤمن مستمع مىشود .

و در ايمان عيانى شهودى ، تبديل ذات مؤمن ، مشاهد مىشود .

( ( 860 ) ) ز آتش ار علمت يقين شد از سخن * پختگى جو در يقين منزل مكن

ن 241 2 - ك 92 21

آتش ار علمت : يعنى اذعان و تصديق به آتش ، اقسام دارد : بعضى از آنها آن كه فرضاً كسى آتش را نديده باشد ، ليكن بشنود اوصاف او را ، كه نار چيزى است كه به هر چيز مىرسد او را متشبّه به خود مىسازد ، بلكه او را فانى مىنمايد و مسخن و منضج و معدل است و حوالى خود را روشن مىكند ، و در شب تار خليفهء انوار عِلويه است . پس مستمع ، ظنّى يا علمى پيدا كند به آتش ، و اين ايمان تقليدى است به آتش .

و امّا ايمان عيانى و شهودى به آتش آن است كه حجاب برخيزد و آتش را مشاهده كند ، بلكه چون حديدهء محماة متصف به صفات آتش شود ، چنان كه فرموده :

( ( 861 ) ) تا نسوزى نيست آن عين اليقين * اين يقين خواهى در آتش در نشين

ن 241 3 - ك 92 22

تا نسوزى نيست آن عين اليقين : به معنى اعمّ « إنَّ هذا لَهُوَ حَقُّ اليَقينُ » ( 1 )

( ( 863 ) ) گوش چون ناقد بود ديده شود * ور نه قل در گوش پيچيده شود

ن 241 4 - ك 92 22

چون ناقد : ( به قاف ) : نقد شناس . و اين بهتر است از آن كه به فاء و ذال معجمه [ نافذ ] بخوانيم .

قل : مخفّف قلَّهء كوه . كلام خبرى است . و مىشود نفرين باشد ، و اين أملَح است .

( ( 871 ) ) بهر كيكى نو گليمى سوختن * نيست لايق از تو ديده دوختن

ن 241 14 - ك 92 28

بهر كيكى : استفهام انكارى است .

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء واقعه ، آيه 95 . .