شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٢٥٤

( ( 617 ) ) چون مگس حاضر شود در هر طعام * از وقاحت بىصلا و بىسلام

( ( 600 ) ) صبر از ايمان بيايد سر كله * حيث لا صبر فلا ايمان له

ن 229 2 - ك 88 29

حيث لا صبر : حديث چنين است : مَن لا صَبرَ . . . ( 1 )

گفتيم هر چه آيد از بلايا ، تا توانى شاكر يعنى فرحناك باش ، و اگر نتوانى راضى باش يعنى آن و مقابل آن متساوى باشد و اگر نتوانى ، بارى ، صابر باش ، و دون اين كفر طريقت است .

( ( 604 ) ) كاندرين يك شخص هر دو فعل هست * گاه ماهى باشد او و گاه شست

ن 229 6 - ك 88 31

گاه ماهى : يعنى حوت .

باشد او و گاه شست : وام . و در بعض نسخ « گاه ماهى » يعنى قمرى باشد و « گاهى شب است » .

اول ابلغ است لفظاً ، و دوم معنىً .

( ( 606 ) ) گفت يزدانت فمنكم مؤمن * باز منكم كافر گبر كهن

ن 229 8 - ك 88 32

فمنكم مؤمن : به ظاهر اين بيت الحاقى است و در بعض نسخ نيست .

( ( 607 ) ) همچو گاوى نيمهء چپّش سياه * نيمهء ديگر سپيد همچو ماه

ن 229 9 - ك 88 33

سياه : مقام طبيعت و لوازمش از انسان .

نيمهء ديگر سپيد : مقام روح الله از انسان است . در اخبار است كه خدا را ملكى است ، نيمش از برف و نيمش از آتش . و روحانيت تو نيز چنين است : نيمِ عالى ، انسان كامل كه روحانى است ، نور و نار وادى قدس است . و نيم سافل ، كه جسم و جسمانى و طبع افسرده ، منجمد است ، ظلمت و برف و جمد است .

( ( 608 ) ) هر كه اين نيمه ببيند رد كند * هر كه آن نيمه ببيند گد كند

ن 229 10 - ك 88 33

گد : ( به گاف فارسى ) گدايى يعنى سپيدى دل و فيروزى از او گدايى كند .

( ( 612 ) ) تو مكانى اصل تو در لا مكان * اين دكان بر بند و بگشا آن دكان

ن 229 14 - ك 88 36

تو مكانى : به ياء نسبت ، يعنى تو كه انسان طبيعى بشرى باشى ، مكانى هستى ، و اصل تو كه انسان ملكوتى است ، لا مكانى و مجرّد است ، چه جاى انسان جبروتى و الهى كه تجرد تام را اين انسان حكيم الهى و عارف ربّانى دارد .

( ( 617 ) ) چون مگس حاضر شود در هر طعام * از وقاحت بىصلا و بىسلام

ن 229 20 - ك 89 1

وقاحت : بىحيايى .

( 1 ) رسالهء قُشيريه ، ص 85 . .