شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٢٣٤

( ( 142 ) ) گفت اى همراه آن نام سنى * كه بدان تو مرده را زنده كنى

( ( 116 ) ) گفت تر كن دست بر ابرو بمال * آن گهان تو بر نگر سوى هلال

ن 206 8 - ك 80 35

بر ابرو بمال : تا موهاى ابرو به هم ملصق شود .

( ( 118 ) ) گفت : آرى موى ابرو شد كمان * سوى تو افكند تيرى از گمان

ن 206 10 - ك 80 36

كمان : اوّل به « كاف » عربى و دوم به « گافِ » فارسى ، جناس مضارع دارد .

( ( 123 ) ) هر كه با ناراستان هم سنگ شد * در كمى افتاد و عقلش دنگ شد

ن 206 15 - ك 81 3

دنگ : بىهوش .

( ( 124 ) ) رو اشدّاء على الكفار باش * خاك بىدلدارى اغيار پاش

ن 206 16 - ك 81 4

رو اشدّاءُ : اشارت است به كريمهء : * ( أَشِدَّاءُ عَلَى اَلْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ 48 : 29 ( 1 )

. يعنى پيغمبر ( ص ) و كسانى كه ايمان آورده‌اند و با اويند ، سخت و قوىاند بر كفّار و مهربان و ملايمند با خودشان و با زير دستان .

اغيار پاش : به « پاء » فارسى . بيت ذو القافيتين است ، كه از صنعتهاى شعر است ، علاوه بر تجنيس القافيه به تجنيس مضارع .

( ( 130 ) ) بر سر شطرنج چست است اين غراب * تو مبين بازى به چشم نيم خواب

ن 206 22 - ك 81 7

بر سر شطرنج : ملايمات لعب شطرنج را در اين دو سه بيت آورده .

( ( 134 ) ) گر بزد مالت عدوى پر فنى * ره زنى را برده باشد ره زنى

ن 207 4 - ك 81 9

ره زنى را : ره زن اول ، مال است كه راه دين تو را مىزند ، و زياد از واجب و از معين در استكمال نفس ، مُهلك اوست . پس هر گاه زياد را بخواهى و مستجاب نشود دل تنگ مباش كه در علم حق گذشته است كه مانع استكمال توست . * ( عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ 2 : 216 ( 2 )

. اين است كه حمد و تسبيح [ و ] تكبير حق ، افضل است از خواهش داعى از او .

* ( وَلَذِكْرُ الله أَكْبَرُ 29 : 45 . ( 3 )

( ( 142 ) ) گفت اى همراه آن نام سنى * كه بدان تو مرده را زنده كنى

ن 207 15 - ك 81 17

نام سنى : نام بلند و اسم اعظم خدا .

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء فتح ، آيهء 29 .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء بقره ، آيهء 216 . .

( 3 ) قرآن كريم ، سورهء عنكبوت ، آيهء 45 . .