شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٢١٤

( ( 3876 ) ) خلق ثالث زايد و تيمار او * شربت حق باشد و انوار او

نيكو كند : شكستهء او درستى ابدى ، و قتيل او حيات سرمدى يابد . بلكه هيچ تغيير به حسب معنى نيست ، هر چند به صورت باشد . در لباس ماتم چه سورها و در صورت نار چه نورهاست . و بدين صورت حسن نظام واقع و هرج و مرج مرتفع است .

( ( 3860 ) ) رمز ننسخ آية او ننسها * نأت خيراً در عقب مىدان مها

ن 190 11 - ك 74 35

رمز ننسخ : آيهء تكوينى كه نسخ مىشود در سلسلهء صعوديه بهتر مىشود . چه در اين سلسله وصول به غايت است . و غايت شيء كمال آن است . و در سلسلهء عرضيه زمانيه بهتر از آن يا مثل آن آورده مىشود . و بالجمله ، هر چه او كند خير است .

( ( 3861 ) ) هر شريعت را كه او منسوخ كرد * او گيا برد و عوض آورد ورد

ن 190 12 - ك 74 35

هر شريعت : يعنى اگر آيات منسوخه شرايع باشد ، گياه مىرود و گل مىآورد .

( ( 3862 ) ) شب كند منسوخ شغل روز را * بين جمادىّ خرد افروز را

ن 190 13 - ك 75 1

جمادى : مثل ميت بودن نائم است ، و خرد افروزى و آب حيات در ظلمت نوم و سبات تحصيل علم و عمل است كه در شب بهتر مىشود . و دگر راحت و دعه است كه از براى قوى به نوم حاصل مىشود و جودت هضم دست مىدهد .

( ( 3873 ) ) چون بريده گشت حلق رزق خوار * يرزقون فرحين شد خوشگوار

ن 191 2 - ك 75 6

يرزقون : اشارت است به كريمهء * ( وَلا تَحْسَبَنَّ اَلَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ الله أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ الله مِنْ فَضْلِه 3 : 169 - 170 ( 1 )

يعنى گمان مكنيد كسانى را كه كشته شده‌اند در راه خدا ، مردگانند ، بلكه زندگانند نزد پروردگارشان روزى داده مىشوند و فرحنا كانند به آن چه خدا داده ايشان را از فضل خود .

( ( 3874 ) ) حلق حيوان چون بريده شد به عدل * خلق انسان رست و افزون گشت فضل

ن 191 3 - ك 75 7

خلق انسان : يعنى حيوان مأكول اللحم انسان شد . جناس مضارع در كلام است .

( ( 3875 ) ) حلق انسان چون ببرّد هين ببين * تا چه زايد كن قياس آن برين

ن 191 4 - ك 75 7

چون ببرّد : به رياضت و نفس كشته شود .

( ( 3876 ) ) خلق ثالث زايد و تيمار او * شربت حق باشد و انوار او

ن 191 5 - ك 75 8

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء آل عمران ، آيهء 169 .