شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ٢٠٥

( ( 3711 ) ) آتش از استيزه افزودى لهب * مىرسيد او را مدد از صنع رب

( ( 3689 ) ) جهد كن تا صد گمان گردد نود * شب برو ور تو بخسبى شب رود

ن 182 8 - ك 72 7

گردد نود : يعنى يك قبله و يك مقصود شود . مىتوان گفت كه ايهام دارد به مودت كه صيغهء نود در عربى از « ود » به معنى حب و عشق مشتق است ، ليكن معنى ظاهر اين است كه بكوش در تقليل خواطر كه « ما لا يُدرَك كُلُّه لا يُترَك كُلُّه » .

( ( 3690 ) ) در شب بد رنگ بس نيكى بود * آب حيوان جفت تاريكى بود

ن 182 10 - ك 72 8

آب حيوان :

آن چشمه كه گويند نهان در ظلمات است

اندر دل شبها بجز از چشم ترى نيست

( ( 3700 ) ) نار شهوت را چه چاره نور دين * نور كم اطفاى نار الكافرين

ن 182 19 - ك 72 13

نور كم : يعنى نور ايمان شما خاموش كنندهء آتش كافرين است .

( ( 3702 ) ) تا ز نار نفس چون نمرود تو * وارهد اين جسم همچون عود تو

ن 182 21 - ك 72 14

عود : مطلق چوب ، چنان كه چوب خوشبويى است .

نار پاكان را ندارد خود زيان

كى ز خاشاكى شود دريا نهان

ن ندارد - ك 72 14

نار پاكان را : اولًا پاكان همه روحند ، و جسمانى كجا و روحانى كجا ؟ اين النار و اشراق نور الانوار ؟ و ثانياً پاكان را نار شهوت و نار طبيعت و نار دنيا كه اسخن و اَلذعاند از نار عنصرى نتوانند بسوزانند بلكه بَرد و سلامند پس ضعيف چگونه بسوزاند ؟

هر كه ترياق خدايى را بخورد

گر خورد زهرى مگويش كه بمرد

ن ندارد - ك 72 15

ترياق : پاداش سموم .

نار صحت چون فروزد در وجود

بىزبان زو تن برد صد گونه سود

ن ندارد - ك 72 19

نار صحتِ : صوريه حرارت عزيزيه ، و نار صحت معنويه در اطباى نفوس ، حرارت عشق و نار وادى قدس .

( ( 3708 ) ) در فتاد اندر بنا و خانه ها * تازد اندر پر مرغ و لانه ها

ن 183 6 - ك 72 23

لانه : فارسى ، آشيانهء پرنده و خانهء چرنده .

( ( 3711 ) ) آتش از استيزه افزودى لهب * مىرسيد او را مدد از صنع رب

ن 183 9 - ك 72 25

لهب : زبانهء آتش .