شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٩٠

( ( 3446 ) ) علمهاى اهل دل حمالشان * علمهاى اهل تن احمالشان

زكات : بىطهارت .

زكى : پاك .

( ( 3435 ) ) جنگ خلقان همچو جنگ كودكان * جمله بىمعنى و بىمغز و مهان

ن 170 3 - ك 68 6

مهان : به ضم ميم ، خوار .

( ( 3436 ) ) جمله با شمشير چوبين جنگشان * جمله در لا ينبغى آهنگشان

ن 170 4 - ك 68 7

لا ينبغى : ناسزاوارى .

( ( 3440 ) ) تعرج الروح إليه و الملك * من عروج الروح تهتز الفلك

ن 170 8 - ك 68 9

تعرج الروح : اشارت است به كريمهء * ( تَعْرُجُ اَلْمَلائِكَةُ وَاَلرُّوحُ إِلَيْه فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُه خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ 70 : 4 ( 1 )

يعنى بالا مىروند ملايكه و ارواح انسيه بسوى حضرت حق در روزى كه مقدار آن روز پنجاه هزار سال است . پس همهء ارواح در ترقى و استكمالند به حسب صعود در سلسلهء طوليه تا واقع شوند در تحت اسماء لطفيه و قهريه به فناء در آنها .

تهتز الفلك : اهتزاز ، حركتِ بر سبيل وجد .

( ( 3442 ) ) از حق ان الظن لا يغنى رسيد * مركب ظن بر فلكها كى دويد

ن 170 10 - ك 68 10

لا يُغْنِي مِنَ اَلْحَقِّ شَيْئاً 10 : 36 . ( 2 )

به درستى كه گمان بىنياز نمىكند از حق چيزى .

( ( 3443 ) ) اغلب الظنين فى ترجيح ذا * لا تمارى الشمس فى توضيحها

ن 170 11 - ك 68 10

اغلب الظنين فى ترجيح ذا : يعنى نهايت اين است كه صاحب ظن ترجيح مطلوب مىدهد به ظن غالب پس ظن به طرف خلاف هم دارد . لكن ، لا تمارى الشمس فى توضيحها : يعنى نمىگيرد شك شمس را در روشن كردنش ، و شمس تمثيل نور يقين است كه چنان كه ظلمت در آفتاب محو است همچنين شك و امترا در نور يقين محو است و يك طرفى است و طرف ديگر نيست . وجوب ذاتى يقين است ، و امكان ، شك و تخمين است .

( ( 3445 ) ) وهم و فكر و حس و ادراك شما * همچو نى دان مركب كودك هلا

ن 170 13 - ك 68 12

هلا : فارسى ، كلمهء تنبيه است .

( ( 3446 ) ) علمهاى اهل دل حمالشان * علمهاى اهل تن احمالشان

ن 170 14 - ك 68 12

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء معارج ، آيهء 4 .

( 2 ) قرآن كريم ، سورهء نجم ، آيهء 28 .