شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٨٧

( ( 3365 ) ) من بگويم شكر چى خوردى ابا * او بگويد شربتى يا ماش با

محركات عقليه است از جهت عشق به حق متعال .

( ( 3332 ) ) گردش اين قالب همچون سپر * هست از روح مستّر اى پسر

ن 165 3 - ك 66 9

مستّر : پنهان .

( ( 3335 ) ) گاه جيمش مىكند گه حا و دال * گاه صلحش مىكند گاهى جدال

ن 165 6 - ك 66 11

گاه جيمش مىكند : يعنى جان اين نفس را مادهء حروف مقطعه مىكند در مقاطع ، و همچنين مادهء حروف مركبه اش مىكند ، گاه حرف صلح مىشود و گاه حرف جدال مىشود . پس نفس انسانى يكى بيش نيست و اين همه اطوار گوناگون دارد كه حروف سى و دوگانه باشد . بيست و هشت عربى و چهار فارسى كه پ و چ و ژ و گ باشد و چون تركيب شوند اين هم كتب مولد شوند و اين همه تأثيرات و تنظيمات در عالم و عالميان از اين سى و دو حرف پيدا شود .

( ( 3338 ) ) گفت المعنى هو الله شيخ دين * بحر معنيهاى رب العالمين

ن 165 9 - ك 66 13

گفت المعنى : للمؤلف فى هذا المعنى :

يا من هو نور اعين ايقاظ

يا من هو روح انفس حفاظ

سبحانك است قائلًا بالثانى

أنت المعنى و كلنا الفاظ

( ( 3340 ) ) حملها و رقص خاشاك اندر آب * هم ز آب آمد به وقت اضطراب

ن 165 11 - ك 66 14

حملها و رقص : متصل است به « بحر روان » . و در بعض نسخ نه چنين است .

( ( 3341 ) ) چون كه ساكن خواهدش كرد از مرا * سوى ساحل افكند خاشاك را

ن 165 12 - ك 66 15

مرا : ستيزه .

( ( 3347 ) ) خويش بين چون از كسى جرمى بديد * آتشى در وى ز دوزخ شد پديد

ن 165 20 - ك 66 19

جرمى بديد : به اثبات ، نه نفى .

( ( 3348 ) ) حميت دين خواند او كبر را * ننگرد در خويش نفس گبر را

ن 165 21 - ك 66 20

كبر را : اول به كسر كاف عربى و دوم به فتح گاف فارسى .

( ( 3362 ) ) خاصه رنجور و ضعيف آواز شد * ليك بايد رفت آن جا نيست بد

ن 166 14 - ك 66 29

نيست بُد : چاره . مثل لا بّد .

( ( 3365 ) ) من بگويم شكر چى خوردى ابا * او بگويد شربتى يا ماش با

ن 166 17 - ك 66 30