شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٨٦

( ( 3331 ) ) تو قياس از چرخ دولابى بگير * گردشش از كيست از عقل منير

صد هزاران طفل سر ببريده شد

تا كليم الله صاحب ديده شد

( ( 3314 ) ) پس چه عزت باشدت اى نادره * چون شدى وحشى تو حمر مستنفره

( ( 3314 ) ) پس چه عزت باشدت اى نادره * چون شدى وحشى تو حمر مستنفره

ن 164 5 - ك 65 37

مستنفره : اشارت است به كريمهء * ( كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ 74 : 50 - 51 . ( 1 )

يعنى گويا ايشان خرهاى وحشىاند كه مىگريزند از شير مردان .

( ( 3316 ) ) گر چه خر را دانش زاجر نبود * هيچ معذورش نمىدارد و دود

( ( 3316 ) ) گر چه خر را دانش زاجر نبود * هيچ معذورش نمىدارد و دود

ن 164 7 - ك 65 38

زاجر : مانع از اعمال بهيميه .

( ( 3317 ) ) پس چو وحشى شد از آن دم آدمى * كى بود معذور اى يار سمى

( ( 3317 ) ) پس چو وحشى شد از آن دم آدمى * كى بود معذور اى يار سمى

ن 164 8 - ك 66 1

از آن دم : يعنى دم مبارك انسان كامل .

سمى : بلند مرتبه .

( ( 3318 ) ) لا جرم كفار را شد خون مباح * همچو وحشى پيش نشّاب و رماح

( ( 3318 ) ) لا جرم كفار را شد خون مباح * همچو وحشى پيش نشّاب و رماح

ن 164 9 - ك 66 1

نشاب : تيرها .

رماح : نيزه‌ها .

( ( 3319 ) ) جفت و فرزندانشان جمله سبيل * ز انكه وحشى انداز عقل جليل

( ( 3319 ) ) جفت و فرزندانشان جمله سبيل * ز انكه وحشى انداز عقل جليل

ن 164 10 - ك 66 2

جفت و فرزندانشان : زنان كافر حربى كنيزانند از براى مسلمانان ، و فرزندانشان غلامان .

( ( 3321 ) ) همچو هاروت و چو ماروت شهير * از بطر خوردند زهر آلود تير

( ( 3321 ) ) همچو هاروت و چو ماروت شهير * از بطر خوردند زهر آلود تير

ن 164 14 - ك 66 4

شهير : مشهور .

( ( 3322 ) ) اعتمادى بودشان بر قدس خويش * چيست بر شير اعتماد گاو ميش

( ( 3322 ) ) اعتمادى بودشان بر قدس خويش * چيست بر شير اعتماد گاو ميش

ن 164 15 - ك 66 4

چيست بر شير : اولى اين است كه « چه بر » - به كسر راء - باشد .

( ( 3326 ) ) بر ضعيفى گياه آن باد تند * رحم كرد اى دل تو از قوت ملند

( ( 3326 ) ) بر ضعيفى گياه آن باد تند * رحم كرد اى دل تو از قوت ملند

ن 164 19 - ك 66 6

ملند : نهى از لند و لند كردن .

( ( 3331 ) ) تو قياس از چرخ دولابى بگير * گردشش از كيست از عقل منير

( ( 3331 ) ) تو قياس از چرخ دولابى بگير * گردشش از كيست از عقل منير

ن 165 2 - ك 66 9

از عقل منير : چه حركات افلاك از روى شهوت و غضب نيست كه مبرااند از اين دو . بلكه به


( 1 ) قرآن كريم ، سورهء مدثر ، آيهء 50 .