شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٦٨

( ( 2904 ) ) بشنو اكنون اصل انكار از چه خاست * ز انكه كل را گونه گونه جزوهاست

تمام بيت : در بعض نسخ چنين است :

چون بيابد مؤمنى زرين وثن

مىنبگذارد و را بهر شمن

وثن : بت ، و شمن ( فارسى ) بت پرست .

( ( 2901 ) ) ز انكه صوفى با كر و با فرّ بود * هر چه آن ماضى است لا يذكر بود

( ( 2901 ) ) ز انكه صوفى با كر و با فرّ بود * هر چه آن ماضى است لا يذكر بود

ن 144 2 - ك 58 28

لا يذكر بود : چون كه آن كه با فّر و جاه معنوى است حىّ است و تابع الحى نه ميت ، و وجود است و اين الحال نه ابن الماضى و ماضىها را در آينهء حال مىبيند ، چنان كه آدم و حوّا و ذريه را در روح و نفس و قلب گفتيم در همين حكايت ، همچنين حكايت كشتى نوح كه :

هر دلى را نوح كشتيبان شناس

صحبت اين قوم را طوفان شناس

و حكايت ابراهيم و موسى و عيسى و امثالشان را در اولياء خدا ، بلكه در خود ، بشناس ، چه ، در تو در مقام توحيد كلمهء ابراهيميه و در مقام مؤدبيت كلمهء موسويه و در مقام سماويت و روحانيت تامّه كلمهء عيسويه و در مقام جمعيت تامّه كلمهء محمديه ( ص ) هست كه بايد به فعليت انجامد .

پس معنى كلام آن است كه قوه و استعداد در آن كمالات ماضيه لا يذكر بود .

چون بود فكرش همه مشغول حال

نايد اندر ذهن او فكر مآل

ن ندارد - ك 58 28

فكر مآل : فكر مستقبل .

( ( 2902 ) ) هم عرب ما هم سبو ما هم ملك * جمله ما يؤفك عنه من افك

( ( 2902 ) ) هم عرب ما هم سبو ما هم ملك * جمله ما يؤفك عنه من افك

ن 144 3 - ك 58 29

جمله ما يؤفك عنه من افك : اقتباس است از آيهء شريفه كه : * ( يُؤْفَكُ عَنْه مَنْ أُفِكَ 51 : 9 ( 1 )

و آيهء شريفه معنىاش اين است كه منصرف مىشود از ايمان و قرآن كسى كه مصروف است از خيرات جميعاً و در اين اقتباس معنى آن است كه جمله اين عرب و سبو و ملك چيزىاند كه مصروف مىشود از اينها و منتقل مىشود سبوى عقل و نفس و طبع و لطيفهء سرّيه و خفويه خود انسان حقيقى ، كسى كه مصروف بوده است در سابقهء ازل .

( ( 2903 ) ) عقل را شو دان و زن را حرص و طمع * اين دو ظلمانى و منكر عقل شمع

( ( 2903 ) ) عقل را شو دان و زن را حرص و طمع * اين دو ظلمانى و منكر عقل شمع

ن 144 4 - ك 58 29

اين دو : نفس و طبع .

ظلمانى و منكر : به كسر كاف يا فتح .

عقل شمع : نور الله .

( ( 2904 ) ) بشنو اكنون اصل انكار از چه خاست * ز انكه كل را گونه گونه جزوهاست

( ( 2904 ) ) بشنو اكنون اصل انكار از چه خاست * ز انكه كل را گونه گونه جزوهاست

ن 144 5 - ك 58 30

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء ذاريات ، آيهء 9 .