شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٦٧

( ( 2888 ) ) گر بت زرين بيابد مؤمنى * كى هلد او را پى سجده كنى

گر نه خر دانيم ما خود را خريم :

آن كس كه نداند و نداند كه نداند

در جهل مركب ابد الدهر بماند

( ( 2852 ) ) بلكه از دجله اگر واقف بدى * آن سبو را بر سر سنگى زدى

ن 141 17 - ك 57 29

آن سبو را بر سر سنگى زدى :

در مشت خاك من چه بود لايق نثار

هم از تو جان ستانم و سازم فداى تو

( ( 2863 ) ) گنج مخفى بد ز پرى جوش كرد * خاك را سلطان اطلس پوش كرد

ن 142 8 - ك 58 7

گنج مخفى بد ز پرى جوش كرد : اشارت است به حديث قدسى كه : كُنتُ كَنزاً مَخفِياً . . . ( 1 )

الحديث ، و جوش كرد اشارت است به آن كه حكما فرموده‌اند كه موجود تام آن است كه هر چه در حق او ممتنع نباشد همه را دارا باشد و همه بالفعل باشد و حالت منتظره نداشته باشد چون عقول كليه . و فوق التمام آن است كه بعلاوهء اين ، گويا فوّارهء حياتش و كمالش به سر بر آمده و بر كل ماسواى او ريخته و وجود و كمال وجود همه از او مترشح است و در نزد همه عاريت است و اين حضرت واجب الوجود است .

( ( 2870 ) ) چون در معنى زنى بازت كنند * پرّ فكرت زن كه شهبازت كنند

ن 142 15 - ك 58 11

چون در معنى زنى بازت كنند : ايهام دارد ، چه ، مراد آن است كه در را مفتوح سازند ، و به باز ايهام دارد به قرينهء شهباز .

( ( 2872 ) ) نان گل است و گوشت كمتر خور از اين * تا نمانى همچو گل اندر زمين

ن 142 16 - ك 58 12

نان گل است : چه عنصر غالب نباتات و لحوم حيوانات آب و خاك است .

( ( 2878 ) ) آن عرب را بىنوايى مىكشيد * تا بدان درگاه و آن دولت بديد

ن 143 1 - ك 58 15

بىنوايى مىكشيد : يعنى از رياضت فقر مىتوان به كمال رسيد و به دولت حقّه پيوست .

( ( 2884 ) ) آن كفش را صافى و محقوق دان * همچو دشنام لب معشوق دان

ن 143 7 - ك 58 19

محقوق : اسم مفعول حاق .

( ( 2888 ) ) گر بت زرين بيابد مؤمنى * كى هلد او را پى سجده كنى

ن 143 11 - ك 58 20

( 1 ) لؤلؤ مرصوع ، ص 61 .