شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٦٢

( ( 2678 ) ) حق آن كف حق آن درياى صاف * كه امتحانى نيست اين گفت و نه لاف

( ( 2657 ) ) عرش با آن نور با پهناى خويش * چون بديد آن را برفت از جاى خويش

ن 132 2 - ك 54 5

عرش با آن نور : مراد به عرش آن است كه به لسان حكما « فلك اطلس » گويند ، كه مساحت محدب او را نمىداند مگر خدا . و مظهريت او قدرت خدا را به حيثيتى است كه همهء افلاك ديگر را بالعرض از مشرق به مغرب حركت مىدهد و به قدر آن كه كسى واحد بگويد ، او از محدب فلك ثوابت پنج هزار ميل و صد و نود و شش ميل را طى مىكند ولى چنان كه مولوى فرمايد صورت چيست چون معنى رسيد . دل بندهء مؤمن مجرد است از مساحت مطلقا ، و آيهء كبراى بىچند است ، و در سرعت پرواز به اوج لاهوت كه به يك دفعهء دهريه بل سرمديه - چه ، نسبت ثابت به ثابت سرمد است - از ناسوت به لاهوت منتقل و متبدل است در نزد اختلاس و شهود حق محيط و حقيقت وجود بسيط منبسط بر ماهيات و تعينات جبروت و ملكوت اعلى و ملكوت اسفل كه عالم مثال مطلق گويند و ملك و بالجمله از ساق تا رأس انسان كبير و بالعكس ، و اين تمثيل مجملى است از تفصيل او كه آيهء كبراى حق منزه از چند و چون است . بيت :

چون نه سر پيداست وصفش را نه بن

نيست لايق بيش از اين گفتن سخن

( ( 2664 ) ) جسم خاكت را از اينجا بافتند * نور پاكت را در اينجا يافتند

ن 132 9 - ك 54 8

بافتند : قافيهء مصراع اول اين بيت و بيت ثانى ، به باء موحده است ، به قرينهء تار و پود .

( ( 2665 ) ) اينكه جان ما ز روحت بافتست * پيش پيش از خاك آن مىتافتست

ن 132 10 - ك 54 9

پيش پيش از خاك : اشارت است به سبق ارواح بر اجسام .

( ( 2669 ) ) نور اين تسبيح و اين تهليل را * مىفروشى بهر قال و قيل را

ن 132 14 - ك 54 11

نور اين تسبيح : اشارت است به كريمهء * ( وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ 2 : 30 . ( 1 )

( ( 2673 ) ) از پى اظهار اين سبق اى ملك * در تو بنهم داعيهء اشكال و شك

ن 132 18 - ك 54 13

اين سبق اى ملك : يعنى از جهت سبق رحمتم بر غضب ، داعيهء اشكال در تو گذارم تا * ( أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها 2 : 30 ( 2 )

بگويى اى ملك ، و بر تو نگيرم و كس نتواند در حلم و انات من دم زند و حلم پدران و مادران نسبت به اولاد موجى و نمىاز يمّ حلم ماست ، بلكه كف كف و ظل ظل به چند واسطه است .

( ( 2678 ) ) حق آن كف حق آن درياى صاف * كه امتحانى نيست اين گفت و نه لاف

ن 133 1 - ك 54 16

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء بقره ، آيهء 30 .

( 2 ) منبع يافت نشد . .