شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٥٧

( ( 2602 ) ) باز در خم او شود تلخ و حرام * در مقام سركه گى نعم الادام

( ( 2576 ) ) هر دو بر هم مىزنند از تحت و اوج * بر مثال آب دريا موج موج

ن 128 2 - ك 52 17

تحت و اوج : پستى و بلندى .

( ( 2582 ) ) تلخ و شيرين زين نظر نايد پديد * از دريچهء عاقبت تانند ديد

ن 128 8 - ك 52 20

زين نظر : يعنى نظر ظاهر .

( ( 2585 ) ) آن كه زيركتر بود بشناسدش * و آن دگر چون بر لب و دندان زدش

ن 128 11 - ك 52 22

آن كه زيركتر بود : حاصل اين ابيات آن است كه مدارك اهل معرفت متفاوتند به حسب انوارشان ، اعلاى آنها نور الله و انزل آنها نور انزل مراتب العمل ، پس ز هر مضمر در عمل را به تفاوت مىرسند .

( ( 2594 ) ) بهر اين فرمود حق عز و جل * سورة الانعام در ذكر اجل

ن 128 20 - ك 52 28

در ذكر اجل : قال الله تعالى * ( هُوَ اَلَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ثُمَّ قَضى أَجَلًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى عِنْدَه 6 : 2 ( 1 )

يعنى خدا خلق كرده شما را از گل و او براى هر چيز مدتى قرار داده به جهت تكميل آنها .

( ( 2597 ) ) نكتهء ديگر تو بشنو اى رفيق * همچو جان او سخت پيدا و دقيق

ن 129 1 - ك 52 29

نكتهء ديگر : بعد از ذكر تفاوت در ادراكها و تفاوت آجال ، استكمال مىخواهد بفرمايد تفاوت وجود در ظهور است نه در ذات ظاهر ، چنان كه فرمايد : « مرد كامل اين شناسد در ظهور » چنان كه صورت يوسف اگر در بيت المرآت زليخا متعدد نمايد تعدّد در ظهور اوست نه در ذات او ، و اگر مختلف مىنمود در مظاهر مختلفه مثل آينهء صافى و آبگينه‌هاى گوناگون و مردمك و خيال و قلب منور يعقوب و قلب پر وجد زليخا و قلوب نسوه كه دست از ترنج نشناختند ، اختلاف در ظهور بود نه در حقيقت ذات يا اختلاف در مظاهر است همه جا نه در ظاهر .

( ( 2598 ) ) در مقامى هست هم اين زهر مار * از تصاريف خدايى خوش گوار

ن 129 2 - ك 52 30

هم اين زهر مار : يعنى اين زهر مضمر در شكر ، و اين نسخه نيكوست نه نسخهء « اين هم . . . » ( به تقديم اين ) ، چنان كه پوشيده نيست .

( ( 2602 ) ) باز در خم او شود تلخ و حرام * در مقام سركه گى نعم الادام

ن 129 6 - ك 52 36

نعم الادام : در حديث است كه : نِعْمَ الِادامُ الخِلَّ ( 2 )

نيكو نان خورشى است سركه .

( 1 ) قرآن كريم ، سورهء انعام ، آيهء 2 .

( 2 ) صحيح مسلم ، ج 6 ، ص 125 .