شرح مثنوى — الجزء ١، الصفحة ١٥٤

( ( 2513 ) ) تا بر آن امت ز حكم مرگ و درد * ناقة الله و سقياها چه كرد

در زير كاه : مراد به دريا و امثالش معنى انسان كامل است . و مراد به كاه ، صورت او چون ذرّه و امثالش .

( ( 2504 ) ) اشتباهى و گمانى در درون * رحمت حق است بهر رهنمون

ن 124 14 - ك 51 9

اشتباهى و گمانى : يعنى از برون آيهء متشابهى . ولى در درون رحمت : در نسخ به دال و راء مهملتين است . و افصح به واو و زاء معجمه است .

( ( 2506 ) ) عالم كبرا به قدرت سحر كرد * كرد خود را در كهن نقشى نورد

ن 124 16 - ك 51 10

در كهن نقشى نورد : در نسخه هايى « كهين » است كه به معنى كوچك است ، و اين صحيح است .

و كهن به معنى قديم هم مناسبتى ندارد .

( ( 2507 ) ) ابلهانش فرد ديدند و ضعيف * كى ضعيف است آن كه باشه شد حريف

ن 124 17 - ك 51 10

باشه شد حريف : مناسب اين است قول قايل :

جام در بزم شهنشه زده ام

مست شاهم چه هراس از عسسم

( ( 2510 ) ) از براى آب چون خصمش شدند * نان ثبور و آب كور ايشان بدند

ن 125 1 - ك 51 15

نان ثبور : اگر نان كور باشد واضح است . و اگر نان ثبور باشد ، ثبور به تقديم ثاء مثلثه بر موحده ، ويل و عذاب است .

( ( 2512 ) ) ناقهء صالح چو جسم صالحان * شد كمينى در هلاك طالحان

ن 125 3 - ك 51 16

كمينى : يعنى در كمينى . و در بعض نسخ است : « به گيتى » كه گيتى اين جهان است .

طالح : ضد صالح .

( ( 2513 ) ) تا بر آن امت ز حكم مرگ و درد * ناقة الله و سقياها چه كرد

ن 125 14 - ك 51 17

ناقة الله و سقياها چه كرد : اشارت است به قول حق تعالى : * ( كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْواها ، إِذِ اِنْبَعَثَ أَشْقاها ، فَقالَ لَهُمْ رَسُولُ الله ناقَةَ الله وَسُقْياها ، فَكَذَّبُوه فَعَقَرُوها فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوَّاها وَلا يَخافُ عُقْباها 91 : 11 - 15 ( 1 )

يعنى تكذيب كردند ثمود كه قوم صالح بودند او را به سبب طغيان ايشان در وقتى كه قائم شد اشقاى ايشان كه عاقر باشد . پس گفت رسول الله كه صالح بود كه بپرهيزيد شتر خدا را و آب خور و را . پس تكذيب كردند او را و پى كردند شتر را . پس عذاب به نحو استيصال فرستاد پروردگار ايشان به سبب گناه ايشان . پس يكسان كرد و را هلاك بزرگ و

( 1 ) - قرآن كريم ، سورهء شمس ، آيهء 11 تا 15 .